سپهرغرب، گروه خبر - طاهره ترابی‌مهوش: اداره امور عشایر استان همدان هنوز سایتی برای معرفی موضوعی خود ندارد چه برسد به فعالیت در فضایی همچون گردشگری که نیازمند پیگیری و ایجاد زیرساختها بوده که این امر بیانگر رخوتی عمیق است که باید برای این امر تدبیری اندیشید. 

گردشگری عشایر یکی از شاخه‌های گردشگری است که به تازگی در کشور به آن توجه شده تجربه زندگی در میان ایل، برجسته‌ترین ویژگی این نوع گردشگری است، دیدن و تجربه زندگی عشایری در دنیای مُدرن امروز برای گردشگران داخلی و خارجی جذابیت‌های بسیاری دارد و آن‌ها را برای درک این تجربه به‌سوی خود فرامی‌خواند.

مسکن عشایر و نوع زندگی آن‌ها، زبان و موسیقی، غذاهای محلی، صنایع دستی، رقص و لباس‌های محلی به همراه آیین‌ جشن‌های عروسی و محلی از مهم‌ترین جاذبه‌های ایلات و عشایر است.

بارزترین مشخصه ایلات و عشایر شیوه زیست آنان است که بر خلاف یکجانشینان روستایی و شهری، در کوچ و نقل‌وانتقال دائمی سیاه‌چادرها و رمه‌های خود هستند، عشایر کوچ رو که یکی از جاذبه‌های مهم گردشگری فرهنگی به شمار می‌آیند در همه نقاط ایران، در حوزه‌های غرب و جنوب غرب، شرق و جنوب‌شرق، شمال‌غرب، شمال‌شرق و مرکزی ایران ایلات و عشایر پراکنده شده‌اند.

تصور همراه شدن با انسان‌هایی که ساده و سبک بار سفر می‌کنند و هر روز با طی مسیری چند فرسخی سیاه‌چادر خود را در این دشت و صحرا برپا می‌کنند، برای بسیاری از گردشگران هیجان‌انگیز است و آنان را علاقمند به تجربه کردن این سبک زندگی می‌کند؛ اقامتگاهی که با هتل‌های امروزی تفاوت‌های بسیاری دارد. آنچه جذابیت زندگی در چادر را برای گردشگران صدچندان کرده و در واقع بدان روح می‌دمد، ویژگی‌های فرهنگی عشایر در مواردی چون برپایی جشن‌ها و حتی زندگی بسیار ساده و ابتدایی آن‌ها است.

ازسوی دیگر شیوه زندگی عشایر نیز از دیگر مزیت‌های فضای گردشگری پذیری است تنوع غذا، شیوه غذا خوردن، پخت نان، اعتقادات و باورها، نوع ارتباط افراد ایل با یکدیگر و کارهای روزمره عشایر همچون شیردوشی، ماست‌زنی، کره‌گیری، موسیقی، ترانه و صنایع دستی از جمله مواردی است که شیوه زیست عشایر را بازگو می‌کند بنابراین این ظرفیت می‌تواند در رونق گردشگری موثر واقع شود اما متاسفانه هنوز همدان علیرغم برخورداری از این پتانسیل یعنی جمعیت 13هزار نفری در قالب هشت گروه متشکل از ایلات ترکاشوند، ترک یارم‌طاقلو، جمیر و طوایف مستقل (شاهسون، مگسه، بنفشه خزایی و زوله) مدت زمانی از بهار و فصل تابستان را در 72 منطقه ییلاقی استان سپری می‌کنند هنوز نتوانسته از این پتانسیل بهره‌مند شود بنابراین با توجه به اهمیت موضوع بر آن شدیم تا دراین باره گفتگوی را با ظاهر پورمجاهد مدیرکل دفتر امور روستایی و شوراهای استانداری همدان، حسین محمدی رئیس امور عشایر استان همدان و نورعلی رحمتی ترکاشوند عضو شورای عشایری شهرستان تویسرکان ترتیب دهیم که در ادامه می‌خوانید:

عضو شورای عشایری شهرستان تویسرکان با اشاره به اینکه متاسفانه تاکنون کسی از سوی مدیران مرتبط درباره گردشگری و برنامه‌های لازم آن با ما صحبتی نداشته است گفت: مرتع گشانی یکی از ظرفیت‌های بکر گردشگری است که می‌تواند بستری را برای اجرای جشنواره‌های عشایری دراستان همدان فراهم کند.

نورعلی رحمتی افزود: در این منطقه دره‌ها، کوه‌ها و باغ‌های زیادی وجود دارد چشمه‌هایی که آب آن‌ها بسیار زلال و معدنی است اما متاسفانه به دلیل عدم وجود راه دسترسی عشایر طی چند سال اخیر نمی‌توانیم از این منطقه استفاده کنیم.

     فصل بهار علیرغم داشتن مرتع گشانی به دلیل عدم راه دسترسی دربین روستاها آواره‌ایم

وی با بیان اینکه قبلا ازاین منطقه از مسیر کوچ مال‌رو استفاده می‌کردیم و به نوعی مسیر دسترسی برای خودرو وجود ندارد تصریح کرد: در صورت ایجاد مسیر دسترسی می‌توان با اجرای مراسم‌های مختلف و آئین‌های سنتی در موعدهای مقرر به ویژه فصل بهار برای جذب گردشگر اقدام کرد.

وی با بیان اینکه درحال حاضر امکان برگزاری چنین مراسماتی درمکان مقرر وجود ندارد زیرا خود ما در فصل بهار به دلیل عدم امکان استفاده از مرتع گشانی در بین روستاهای شهرستان تویسرکان آواره‌ایم گفت: این مسئله را در جلسات مکرر مطرح کردیم بنابراین طی پیگیری‌های اخیر مطلع شدیم که بالاخره سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری با احداث راه دسترسی مناسب به ازای دریافت خسارت موافقت کرده اما اداره امور عشایر عنوان می‌کند که به لحاظ تامین اعتبار برای پرداخت جریمه به منابع طبیعی و احداث راه در تنگنا هستیم پس به نظر می‌رسد که باید از طریق مدیران ارشد مرتبط با این حوزه مسئله پیگیری وبه سرانجام برسد.

رحمتی ترکاشوند با بیان اینکه تنها طی سال‌های اخیر برخی از گروه‌های مستندساز به دنبال معرفی فضای گردشگری و آداب و سنن عشایر بوده و سازمان میراث فرهنگی به نظر می‌رسد ازاین فضا غافل است گفت: از زمان کودکی که به یاد دارم زندگی ما دامداری بوده است و به این شیوه زندگی کرده‌ایم. حکایت امروز ما حکایت تلاش و کار گروهی در بین عشایر به عنوان مولدان اقتصادی جامعه است.

وی با اشاره به وجود مراسم پشم‌چینی به عنوان یکی از ظرفیت‌های گردشگری عشایر ادامه داد: برای کار پشم‌چینی دو الی سه روز قبل از چیدن پشم، گوسفندان را شسته بعد از چند روز پشم آن‌ها را قیچی می‌کنیم.

رحمتی با اشاره به اینکه چیدن پشم سنتی کهن بین ایلات و عشایر است که از گذشته وجود دارد و این رویه همچنان ادامه خواهد داشت تصریح کرد: دریک روز 30 گوسفند پشم‌چینی می‌کنم.

وی با بیان اینکه ما عشایر کار پشم چینی را به صورت دسته جمعی انجام می‌دهیم به طوریکه اگر امروز نوبت پشم‌چینی گله گوسفندان من است از صبح زود کار پشم‌چینی را شروع می‌کنیم.

وی با اشاره به اینکه پشم‌ها بر روی دوک با هنرنمایی زنان عشایر به نخ تبدیل می‌شود گفت: این نخ‌ها مواد اولیه صنایع دستی عشایر همچون گلیم، جاجیم، گبه، توبره هستند.

وی با تاکید براینکه لحظه لحظه زندگی عشایر می‌تواند برای گردشگران جذاب باشد گفت: پرداختن به این ظرفیت نیازمند دغدغمندی مدیران است.

     اجرای یک طرح گردشگری در اردیبهشت ماه سال آتی

مدیرامور عشایر استان همدان نیز با اشاره به اینکه اجرای یک طرح گردشگری در میدانک ارزانفود برای اردیبهشت سال آتی در دستور کار قرار دارد تصریح کرد: از طریق اجرای این طرح(جشنواره‌های خاص) به دنبال رونق فضای گردشگری و در عین حال درآمدزایی برای خانوار عشایری هستیم.

حسین محمدی افزود: در خصوص مشکل مسیر دسترسی مرتع گشانی تویسرکان نیز مجوزهای لازم را از منابع طبیعی دریافت کرده‌‎ایم و امید می‌رود که تا اوایل اردیبهشت ضرورت احداث این به تصویب برسد.

وی درخصوص مشکل اعتبار لازم برای پرداخت خسارت و همچنین احداث راه گفت: به‌دنبال رایزنی با سازمان منابع طبیعی هستیم تا از این طریق بخشش پرداخت خسارت به منابع طبیعی را داشته باشیم درغیر این صورت باید به دنبال تامین اعتبار باشیم.

     سیاست خاصی را درحوزه گردشگری عشایر دنبال نمی کنیم 

مدیرکل دفتر امور روستایی و شوراهای استانداری همدان نیز با اشاره به اینکه این اداره طی سال‌های اخیر درحوزه گردشگری روستایی ورود جدی داشته به‌طوریکه 20 روستا به عنوان هدف گردشگری تعریف شده است گفت: هنوز برای گردشگری عشایر سیاست خاصی دنبال نمی‌شود اما ضروری است که با توجه به پتانسیل موجود دراین بخش فکرو برنامه‌ریزی داشته باشیم.

ظاهرپور مجاهد با تاکید بر اینکه درخصوص روستای هدف گردشگری بخش مرکزی همدان مطالعاتی در دست اجرا است که از سوی میراث فرهنگی دنبال می‌شود گفت: به عنوان مثال برگزاری جشنواره اسب‌سواری در این گونه مناطق اجرا خواهد شد که می‌تواند در فضای گردشگری عشایر نیز مورد توجه قرار گیرد.

وی با تاکید براینکه درخصوص مشکل راه دسترسی مرتع گشانی نیز اگر پیگیری‌های جدی از سوی مدیر امور عشایر استان صورت پذیرد درحوزه دریافت اعتبار لازم برای احداث راه اقدام می‌کنیم گفت: اگر درخصوص مسیر دسترسی راهی تعریف شود که معارض خصوصی نداشته باشد پیگیری‌ها روانتر پیش می‌رود.

مع‌الوصف همانطور که در مقدمه عنوان شد استفاده از ظرفیت‌های گردشگری عشایری در استان می‌تواند علاوه بر بر رونق گردشگری فضایی ایجاد کند تا عشایر موقعیتی برای ارائه محصولات خود یافته و در عین حالگردشگران نیز از حضور در جامعه سنتی آن‌ها لذت ببرند در واقع این تعامل سراسر سود سبب رونق اقتصادی عشایر و در نتیجه جلوگیری از مهاجرت‌ها به حاشیه شهرها می‌شود البته گردشگری عشایری نیازمند ایجاد زیرساخت‌ها و برنامه‌ریزی برای حفظ هویت عشایر در کنار حضور گردشگران است.

به عبارت دیگر مدیران این حوزه باید از ساختار مدیریت سنتی خارج شده و با ارائه طرح‌های جدید و تلاش برای جذب اعتبار به دنبال ایجاد عرصه‌ای جدید در حوزه گردشگری با استفاده از ظرفیت‌های مجود زندگی عشایر در استان باشند اما نکته مهم اینجاست که همانطورکه از بطن امر می‌توان دریافت گویا فضای مدیریتی استان در حوزه عشایر در رخوتی عمیق به سرمی‌برد به طوریکه هنوز این اداره کل در فضای اطلاع‌رسانی حتی فاقد یک پایگاه اطلاع‌رسانی است که اطلاعات کافی درباره عشایر استان ارائه دهد و تنها با جستجو در گوگل می‌توان به وبلاگی دسترسی پیدا کرد که اطلاعات آن متعلق به سال 92 است پس چگونه می‌توان از چنین مدیریت خسته‌ای انتظار داشت که در بخش‌هایی همچون گردشگری عشایری که نیازمند پیگیری و آماده‌سازی زیرساخت‌های متعدد است ورود کند پس تا زمانی که امور عشایر استان برای جامعه آماری خود ارزشی در حد ارائه حداقل اطلاعات اولیه قائل نیست نمی‌توان شاهد رونق گرفتن فضای گردشگری عشایر بود چراکه این مدیران میانی هستند که با ارائه طرح به مدیران بالادستی، آن‌ها را به پیگیری مسائل و مشکلات وادار می‌کنند حال انکه در فضای مدیریت امور عشایر این رویکرد وجود ندارد و درواقع می‌توان گفت با ادامه این روند همچنان گردشگری عشایر در استان عقیم خواهد ماند.

طاهره ترابی مهوش