سپهرغرب، گروه خبر - طاهره ترابی‌مهوش: نماینده مردم ملایر در مجلس شورای اسلامی با تأکید بر اینکه اگر اعتبار لازم وجود نداشت ساختمان ورودی آن ساخته نمی‌شد و درعین‌حال اکیپ‌های کاوشگری در داخل دست‎کند نمی‌توانستند کار کنند، گفت: اگرچه ممکن است برای آماده‎سازی کامل فضا نیازمند اعتبار بیشتری باشیم اما باید اداره کل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان دست بجنباند و تحرک بیشتری داشته باشد، وگرنه کارهای زیربنایی برای جلب گردشگر انجام شده‎است.

میراث کهن و سرمایه‌های تاریخی به‌جای مانده از ادوار مختلف، هویت بومی و فرهنگی کشور و استان‌ها را می‌سازند و آشنایی با ویژگی‌ها و جلوه‌های زیستی و فرهنگی این آثار، دریچه‌ای به‌سوی شناخت عمیق‌تر از مناسبات زندگی پیشینیان است.

دراین‌بین دست‌کند و شهر زیرزمینی سامن در شهرستان ملایر که در سال 1384 به‌طور اتفاقی در جریان حفاری‌های فیبر نوری شرکت مخابرات کشف شد و بعدها این اثر تاریخی در 27 فروردین‌ماه 1387 به شماره 24622 در فهرست آثار ملی به ثبت رسید، یکی از این ظرفیت‌ها است.

باستان‌شناسان هسته اولیه شهر را متعلق به قبل از دوره اشکانیان می‌دانند که در طول تاریخ به وسعت آن افزوده شده‎است. موقعیت کنونی شهر این احتمال را می‌دهد که خرابه‌های شهری باشد که از آن به‌عنوان «رامن» در کتاب‌های «المسالک و الممالک» یاد شده‌، البته این شهر به‌صورت دست‎کند بر بستری از سنگ گرانیت قرار دارد.

طبق بررسی‌های اولیه احتمال می‌رود قدمت این مکان به قبل از سلسله اشکانیان نیز بازگردد به‌طوری‌که احتمالاً وسعت این شهر در زمان مهرداد یکم (از 160 تا 130 پیش از میلاد) به بیشترین حد خود رسیده و برای انجام مراسم مذهبی ساخته‌شده، پس با توجه به ظرفیت بی‌بدیل عنوان‌شده در حوزه گردشگری شهرستان ملایر بر آن شدیم تا در خصوص اقدامات انجام‌شده برای آماده‌سازی این مکان برای رونق‎بخشی به فضای گردشگری این شهرستان با ابراهیم جلیلی، مدیر میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری ملایر و همچنین محمد کاظمی، نماینده این شهرستان در مجلس شورای اسلامی گفت‌وگویی ترتیب دهیم که در ادامه می‌خوانید:

مدیر میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری شهرستان ملایر با بیان اینکه مجموعه دست‌کند سامن سه هکتار مساحت دارد، گفت: تاکنون برای یک پانزدهم از این مساحت کار کاوش باستان‌شناسی طی 6 مرحله انجام شده‌است.

ابراهیم جلیلی تصریح کرد: مراحل آماده‌سازی، استحکام‌بخشی، بازسازی و مرمت اشیا و استخوان‌های یافته شده، طراحی ویترینی و نورپردازی پایگاه ورودی دست‎کند سامن با همکاری شرکت مخابرات و دیگر دستگاه‌های شهرستانی مرتبط در دستور کار است.

وی با اشاره به اینکه این شهر زیرزمینی هنوز به لحاظ داشتن فضا و معماری خاص و نیز راهروهای ارتباطی، آمادگی خدمات‌رسانی به گردشگران نوروز را در سال 98 ندارد، تأکید کرد: مهیاکردن فاز نخست جهت میزبانی مناسب از گردشگران منوط به تأمین اعتباری حدود 500 میلیون تومان است.

نماینده ملایر در مجلس شورای اسلامی نیز با بیان اینکه بنده و آقای آزادی‌خواه تمام توان خود را به کار گرفتیم تا شهر زیرزمینی سامن به‌عنوان یک پایگاه در سازمان میراث فرهنگی کشور به ثبت برسد، گفت: خوشبختانه این تلاش‌ها مثمر ثمر واقع شد و بالاخره این مرکز به‌عنوان پایگاه گردشگری به ثبت رسید.

محمد کاظمی عنوان کرد: بر این اساس برای آماده‌سازی و انجام کاوش‌های باستان‌شناسی این شهر در ردیف بودجه سالیانه، اعتبار در نظر گرفته می‌شود.

وی با تأکید بر اینکه اگر اعتبار لازم وجود نداشت ساختمان ورودی آن ساخته نمی‌شد و درعین‌حال اکیپ‌های کاوشگری در داخل دست‎کند نمی‌توانستند کار کنند، گفت: اگرچه ممکن است برای آماده‎سازی کامل فضا نیازمند اعتبار بیشتری باشیم اما باید اداره کل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان دست بجنباند و تحرک بیشتری داشته باشد، وگرنه کارهای زیربنایی برای جلب گردشگر انجام شده‎است.

کاظمی ادامه داد: در مرحله بعدی برای جلب گردشگر به این مکان، نیازمند آماده‌سازی مکانی مناسب در بیرون از دست‌کند به‎عنوان فضای ورودی بودیم و ازآنجایی‌که این فضا در مالکیت سازمان ارتباطات (شرکت مخابرات) بود از طریق مکاتبه و برگزاری جلسات متعدد در همدان و تهران بالاخره موفق شدیم زمین لازم را برای احداث یک ورودی شکیل و متناسب با شأن این محل دریافت کنیم.

وی با تأکید بر اینکه در حال حاضر این ورودی ساخته‌شده و در آستانه افتتاح است، بیان کرد: اینکه عنوان می‌شود نوروز امسال این مکان قابلیت پذیرش گردشگر را ندارد نشأت گرفته از فعالیت‌هایی است که باید داخل دست‌کند انجام شود، زیرا باید در داخل آن نیز فضای مناسبی برای بازدید مسافر و گردشگر فراهم شود که این امر نیازمند کاوش بیشتر و با دقت نظر افزون‌تر است.

نماینده مردم ملایر در مجلس شورا اسلامی با تأکید بر اینکه در حال حاضر در فضای داخلی دست‎کند چند اکیپ کاوش مستقر هستند، گفت: شاید این فضا برای میزبانی از میهمانان نوروز هنوز آمده نباشد اما ازآنجایی‌که همه مقدمات را برای بازدید شهر فراهم کرده‌ایم امید می‌رود این مجموعه تابستان 98 بتواند در خدمت گردشگران باشد.

مع‌الوصف؛ طی سال‌های اخیر اهمیت دست‎کندها به علت دست‌نخورده بودن و داشته‌های تاریخی غنی در اولویت توجه میراث فرهنگی برای پیوستن این آثار به فهرست جهانی یونسکو قرارگرفته و به نظر می‌رسد این داشته‌های تاریخی پنهان حرف اول را در حوزه یافته‌های میراثی در غرب کشور به‌ویژه استان همدان می‌زنند.

پس علاوه بر جایگاه این قبیل ظرفیت‌ها در رونق گردشگری چه‌بسا اگر نسبت به مستند نگاری و حفظ این یافته‌های پنهان اعتبارات لازم تخصیص پیدا کند، شاهد آن باشیم که در آینده‌ای نه‌چندان دور استان همدان به آزمونه‎ای برای مطالعات دست‎کندها بدل شود؛ بنابراین انتظار می‌رود اداره کل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان حساسیت بیشتری نسبت به تحرک‎بخشی در کاوش‌های باستان‌شناسی در این‌گونه دست‎کندها داشته باشد تا در این بستر، شهرستان ملایر و به‌تبع استان همدان به جایگاه واقعی خود دست پیدا کند.

طاهره ترابی مهوش