سپهرغرب، گروه خبر: منطقه بکر و دست‌نخورده اورامانات کرمانشاه در چند قدمی ثبت جهانی قرار دارد.
اورامانات یکی از مناطق زیبای استان کرمانشاه است که به کوه‌ها، جنگل‌ها، قله‌های پربرف، دره‌های سرسبز، خانه‌های سنگی و پلکانی مشهور است. اورامان یا هورامان، نام منطقه‌ای کوهستانی در غرب ایران و شرق عراق است که ساکنان آن به گویش هورامی سخن می‌گویند.
درباره خاستگاه نام‌گذاری هورامان دیدگاه‌های گوناگونی مطرح‌شده؛ ازجمله در زبان اورامی هَور به معنی ابر و آما به معنی آمدن است و درواقه به معنی آنجایی که ابرها از آن می‌آیند. نظریه دیگر واژه اورامان یا هورامان از دو بخش اهورا و «مان» به معنی خانه، جایگاه و سرزمین می‌داند و آن را سرزمین اهورایی و جایگاه اهورامزدا تفسیر می‌کند، «هور» در اوستا به معنی خورشید است، هورامان را می‌توان جایگاه خورشید نیز معنی کرد.
این منطقه بیشتر کوهستانی و دارای دره‌های پرپیچ‌وخم، عمیق و رودبارهای بی‌شمار است، از مجموع آب این چشمه‌ها و رودبارها دو رودخانه سیروان و لیله ایجاد می‌شوند که در نقطه‌ای به‎نام دروله در نزدیکی مرز ایران و عراق به هم می‌پیوندند. بخش بزرگی از اورامان در استان کرمانشاه و بخش کوچک‌تری در حلبچه در خاک عراق واقع است. از مناطق مهم شهری آن نیز می‌توان به پاوه، نوسود، نودشه، بیاره و حلبچه اشاره کرد.
     باستان‌شناسی و تاریخ
کهن‌ترین آثار سکونت انسان در بررسی‌ها و کاوش‌های باستان‌شناسی در اطراف روستای هجیج یافت شده و مربوط به دوران پارینه‌سنگی است که طبق گزارش باستان‌شناسان، بیش از 40 هزار سال تا حدود 12 هزار سال قدمت دارد.
آثار کشف‌شده شامل ابزارهای سنگی غارنشینان اولیه، استخوان حیوانات شکار شده که بیشتر متعلق به بز کوهی بوده و بقایای اجاق است که در چند غار ازجمله گیلوان و مرو دارای کشف‌شده، طبق نظر باستا‎ن‎شناسان انسان‌های نئاندرتال که اسکلت آن‌ها در غارهای بیستون و شانیدر یافت شده در پیش از 40 هزار سال پیش در این منطقه می‌زیستند و پس از انقراض آن‌ها انسان هوشمند جدید در این منطقه سکنا گزیده‌ که آثار آن در غار کناچه کشف شده‎است.
آثاری از سکونت انسان در عصر آهن نیز در نزدیکی روستای روآر یافت شده که شامل چند سکونتگاه و یک گور بزرگ سنگی با سقف گنبدی شکل است و حدود سه هزار سال قدمت دارد. این گورسنگی احتمالاً از قدیمی‌ترین شواهد گنبد‌سازی در غرب زاگرس بوده که با شیوه خشکه‌چین ساخته شده‎است.
از دیگر آثار عصر آهن در اورامان سنگ‌نبشته اورامان در نزدیکی تنگی‌ور است، این کتیبه مربوط به دوره آشوری‌ها بوده که نقش سارگون دوم شاه آشور بر آن نمایش داده‌شده و همراه با کتیبه‌ای میخی به زبان آشوری در شرح لشکرکشی‌های وی در غرب زاگرس و اورامان است.
از دوره سلوکی و اشکانی چند پوست نوشته کشف‌شده که با عنوان بنچاق اورامان از آن‎ها یاد می‌شود. این مجموعه در درون یک ظرف سفالی در غاری نزدیک روستای پالنگان در دره تنگی‌ور کشف و توسط دکتر سعید خان کردستانی به موزه بریتانیا در لندن اهدا و درنهایت به کتابخانه بریتانیا منتقل شدند. این پوست نوشته‌ها به زبان یونانی و پهلوی نوشته‌شده‌ و سند فروش تاکستان و زمین‌اند که در آن‌ها به اسامی ساکنان منطقه مانند پاتسپار، تیراک پسر آپن و اویل پسر بشنین اشاره شده‎است، طبق این اسناد در آن دوره اشخاص با نام پدر شناخته می‌شدند.
     زبان
مردم این منطقه کرد هستند و به گویش هورامی تکلم می‌کنند. هورامی دارای چند زیرشاخه شامل لهونی، تختی، بیسارانی، حلبچه‌ای و شیخانی است، در خصوص ماهیت گویش هورامی و جایگاه آن در گروه زبان‌های شمال غربی ایران دیدگاه‌ها گوناگون وجود دارد؛ ازجمله اُرانسکی که آن را گونه‌ای از گویش‌های کردی گورانی و زازا می‌دانند. اما طبق نظر مکنزی، هورامی مانند دیگر گویش‌های گورانی، دارای برخی مشخصات آوایی است که آن را به گویش‌های مرکز ایران نزدیک‌تر می‌کند، اتنولوگ هورامی را در دسته زازا- گورانی جای داده که زبانی مستقل از زبان‌های کردی است.
     معماری اورامانات
معماری اورامانات کاملاً با کوهستان انطباق یافته و متکی بر ساخت‌وساز با استفاده از سنگ و به‌صورت خشکه‌چین است. خانه‌ها در روستاهای منطقه با توجه به شیب تند دامنه‌های صخره‌ای به‌صورت پلکانی و در اکثر موارد در دوطبقه ساخته‌شده و بر اساس معیشت، فضاهای خانه‌ها با یکدیگر متفاوت است. خانه‌های افراد باغدار، کشاورز و دامدار کمابیش باهم متفاوت است و در بسیاری از موارد طبقه همکف به محل نگهداری گله و انبار اختصاص دارد، فضای اصلی مسکونی در طبقه بالاتر واقع شده و از بخش‌های مختلفی تشکیل می‌شود.
مردم منطقه معتقدند اورامانات تخت زمانی شهری بزرگ بوده و مرکزیتی خاص داشته، به همین دلیل از آن به‌عنوان تخت یا مرکز حکومت ناحیه اورامان یاد می‌کرده‌اند. به‌غیراز وضعیت خاص روستا ازنظر معماری، موقعیت چشمه‌های پرآب، مراسم خاص و آداب‌ورسوم، وجود مقبره و مسجد پیر شالیار و به‌ویژه جمعیت و تعداد سکنه قابل توجه آن نشانگر اهمیت منطقه از دوره‌های گذشته است. پوشاک کردی آمیزه‌ای از رنگ و نقش و لباس مردم اورامانات است. پیش از ورود پارچه، کفش‌های خارجی و سایر منسوجات داخلی به ‌استان کردستان، بیشتر پارچه‌ها و پای‌افزار مورد نیاز آن‌ها توسط بافندگان و دوزندگان محلی بافته و ساخته می‌شده‌‌است.
علی‌اصغر مونسان، معاون رئیس‌جمهور با بیان اینکه پرونده ثبت جهانی اورامانات در حال تکمیل شدن است، اظهار کرد: روند ثبت جهانی اورامانات باید تسریع و برنامه‌ریزی مناسبی برای رونق گردشگری منطقه با توجه به ظرفیت‌های کم‌نظیر آن انجام شود.
رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری با اشاره به اینکه اورامانات یک منطقه بی‌نظیر است که ظرفیت کامل برای ثبت جهانی را دارد، گفت: توسعه زیرساخت‌های منطقه نیاز به استفاده از ظرفیت سرمایه‌گذاران بخش خصوصی دارد و باید در دستور کار مسؤولان مربوطه قرار بگیرد تا بتوان از ظرفیت‌های بزرگ این منطقه به‌ویژه در حوزه اکوتوریسم بهره برد.
     ثبت جهانی اورامانات به‌عنوان یک مطالبه استانی پیگیری می‌شود
امید قادری، مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کرمانشاه نیز، گفت: توسعه صنایع‌دستی اورامانات و ثبت ملی صنایع‌دستی شاخص شهرستان، برندسازی و توسعه بازارهای صنایع‌دستی جزء برنامه‌ها است.
وی با اشاره به اینکه ثبت جهانی اورامانات به‌عنوان یک مطالبه مهم استانی پیگیری می‌شود، تصریح کرد: استاندار کرمانشاه و مجموعه مدیریت ارشد استان با جدیت ثبت جهانی اورامانات را در دستور کار قرار داده‌اند.
مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کرمانشاه بر لزوم همراهی همه دستگاه‌ها و نهاد‌ها برای تحقق ثبت جهانی منظر تاریخی فرهنگی اورامانات تأکید و عنوان کرد: پرونده ثبت جهانی اورامانات باید توسط استان‌های کرمانشاه و کردستان حداکثر تا مردادماه کامل شود تا بتوان سازمان میراث فرهنگی کشور را قانع کرد تا سهمیه ثبت جهانی ایران به اورامانات تعلق گیرد.
قادری، تشکیل ستاد رفع موانع ثبت جهانی اورامانات به دستور استاندار را در راستای تسریع و تسهیل درروند تکمیل پرونده این پروژه مهم دانست و گفت: فرصت ما برای تکمیل پرونده بسیار کم و کار‌های زیادی پیش رو داریم که نیازمند یک عزم استانی است.
وی با بیان اینکه پایگاه ثبت جهانی اورامانات از سال 96 تاکنون تأسیس‌شده، اذعان کرد: در راستای این طرح طی هفته گذشته هفت روستای اورامان ثبت ملی شد ‌و شورای راهبری این طرح در حال برنامه‌ریزی برای پیشبرد اهداف این پایگاه است.
     اورامانات عناصر فرهنگی لازم برای ثبت جهانی را دارد
محمد امینیان، مدیر پایگاه منظر تاریخی- فرهنگی اورامانات با اشاره به اینکه یونسکو سه نوع ثبت جهانی شامل طبیعی، مصنوع و منظر‌های فرهنگی- تاریخی را انجام می‌دهد، گفت: اورامانات عناصر فرهنگی لازم برای ثبت جهانی را دارا است.
وی بیان کرد: برای تهیه و تکمیل پرونده نیازمند سند‌های ترسیمی، نوشتاری، تصویری و حتی شفاهی، نقشه‌ها و عکس‌های هوایی قدیمی منطقه و دسترسی به طرح‌های هادی روستایی، مطالعات آب و حتی آرشیو تصویری صداوسیما هستیم تا بتوانیم مستندات لازم را جمع‌آوری کنیم.
مدیر پایگاه اورامانات استان کرمانشاه اذعان کرد: در فاز اجرا، ساماندهی ساخت‌وسازها و مطابقت آن‌ها با واقعیات روستاها، ساماندهی و استانداردسازی دسترسی‌ها، راه‌ها و تابلو‌ها بر اساس ضوابط یونسکو در اولویت قرار دارد.
     ثبت جهانی اورامانات نقطه عطفی در توسعه صنعت توریسم استان است
هوشنگ بازوند استاندار کرمانشاه نیز عنوان کرد: ثبت جهانی اورامانات نقطه عطفی در توسعه و پیشرفت هر چه بیشتر صنعت توریسم استان است و کار بزرگی محسوب می‎شود.
وی افزود: همه مسؤولان و دست‌اندرکاران استان باید برای جهانی‌شدن اورامانات تلاش کنند.
استاندار کرمانشاه یادآوری کرد: یک‌پنجم جمعیت استان در منطقه اورامانات سکونت دارند و اگر این منطقه به ثبت جهانی برسد تحولی شگرف در استان و صنعت گردشگری آن ایجاد می‌شود.
بازوند خاطرنشان کرد: جهانی‌شدن منطقه اورامانات گامی بلند و اثرگذار برای جذب گردشگر و ماندگاری آن است و به‌طورقطع سبب رونق اقتصادی استان نیز خواهد شد.
وی همچنین با اشاره به ثبت 295 اثر ملی در مناطق اورامان‌نشین کرمانشاه، گفت: احتمال اینکه حدود 100 اثر دیگر نیز در این مناطق شناسایی و به ثبت برسد وجود دارد و این بیانگر ظرفیت بالای این منطقه گردشگری است.
استاندار کرمانشاه خواستار تشکیل ستاد رفع موانع ثبت جهانی اورامانات شد و تصریح کرد: این ستاد می‌تواند به انجام این مهم کمک شایانی کرده و کار را سرعت ببخشد.
وی اذعان کرد: این ستاد باید هر 15 روز یک‌بار و زیر نظر جلسه شورای برنامه‌ریزی استان به‌منظور اینکه مصوبات آن قابلیت اجرایی شدن داشته باشد، تشکیل شود.
     ثبت جهانی اورامانات فرصتی برای رونق اقتصادی استان است
مهرداد سالاری، معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری کرمانشاه نیز ابراز کرد: ثبت جهانی اورامانات گامی مؤثر در راستای جذب گردشگر و به‌تبع آن رونق اقتصادی و ایجاد اشتغال استان است.
وی افزود: منطقه اورامانات یکی از قابلیت‌های بسیار خوب استان کرمانشاه است که به دنبال ثبت جهانی آن از منظر فرهنگی هستیم.
سالاری اضافه کرد: همه دستگاه‌ها برای تسریع در روند ثبت جهانی‌شدن اورامانات کمک خواهند کرد، اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری نیز باید برنامه‌ریزی مناسبی برای رونق گردشگری منطقه با توجه به ظرفیت‌های کم‌نظیر آن انجام دهد.
     ثبت جهانی منطقه اورامانات به نفع کل استان و حتی غرب کشور است
شهاب نادری، نماینده مردم اورامانات در مجلس شورای اسلامی نیز، عنوان کرد: ثبت جهانی منطقه اورامانات نشان‌دهنده‌ تمدن منطقه اورامانات و استان کرمانشاه خواهد بود و اگر این مهم به انجام برسد بسیار ارزشمند است.
وی با بیان اینکه ثبت جهانی منطقه اورامانات به نفع کل استان و حتی غرب کشور است، ادامه داد: تحقق پیشنهاد ایجاد ستاد رفع موانع ثبت جهانی اورامانات توسط استاندار کرمانشاه، برای برون‌رفت از مشکلات و موانع بسیار مؤثر و مهم است.
نماینده مردم اورامانات در مجلس شورای اسلامی اظهار کرد: طبق بررسی و مطالعات انجام‌شده، منطقه اورامانات شرایط ثبت جهانی به‌عنوان منطقه بوم‌گردی و گردشگری را طبق 10 معیار مورد نظر دارا است.
نادری با اشاره به اینکه امیدواریم طبق سند چشم‌انداز 2020 ثبت جهانی منطقه اتفاق بیفتد، بیان کرد: با پیشنهاد مدیر میراث فرهنگی استان کرمانشاه ممکن است برخی از روستاها به حوزه اورامانات جهت ثبت جهانی الحاق شود.
وی در خصوص مزایای ثبت جهانی اورامانات، گفت: با ثبت جهانی، این منطقه به صندوق جهانی متصل شده و اعتبارات جهانی را جذب خواهد کرد.
نماینده مردم اورامانات در مجلس شورای اسلامی خاطرنشان کرد: موقعیت برای کسب سهمیه ثبت جهانی در یونسکو سالی یک‌بار وجود دارد و امیدوارم مسؤولان، نمایندگان و رسانه‌های استان در کنار یکدیگر برای ثبت جهانی منطقه اورامانات تلاش کنند.