سپهرغرب، گروه گردشگری: گردشگری خوردوخوراک یک پدیده جدید نیست، زیرا مسافران همواره مجبورند در مکان‌های خارج از محل زندگیشان غذا بخورند. بااین‌حال سفر با انگیزه یادگیری بیشتر در مورد سبک آشپزی یک منطقه، امتحان کردن غذاها و نوشیدنی‌های ویژه، خرید غذا یا لذت بردن از دوره‌های آموزش آشپزی، پدیده‌های نسبتاً نوینی هستند؛ غذا می‌تواند یک جذابیت سفر باشد که موجب افزایش تجربه بازدیدکننده می‌شود.

نتایج پژوهشی که توسط نگارندگان در مورد اصفهان انجام شده، نشان می‌دهد اکثر گردشگران داخلی ایران تمایل به این دارند که تجربیات غذایی خود را از طریق شبکه‌های اجتماعی و گردشگران خارجی راغب‌اند آن‌ها را از طریق مکالمه و صحبت به اشتراک بگذارند. پیش‌ازاین برخی تحقیقات دیگر نیز نشان دادند که غذا از راه ارتباط کلامی توسط گردشگران ارزیابی می‌شود؛ اما با وجود نتایج برخی تحقیقات خارجی، پژوهش حاضر نشان می‌دهد اکثر گردشگران داخلی و خارجی به دلیل تجربه مثبت حاصل از غذا، حاضر بوده‌اند هزینه‌ای اضافه بابت خوردن دوباره آن بپردازند. این امر منجر به تبلیغ و ترویج برای گردشگری غذایی در بین سایر گردشگران و مسافران داخلی و خارجی می‌شود که نهایتاً باعث ازدیاد جمعیت گردشگران ورودی به شهر، بالا رفتن ارزش اقتصادی خوراکی‌ها، توسعه اقتصادی شهر و نیز اشتغال‌زایی برای جوانان خواهد شد؛ همچنین مشخص شد که نخستین اولویت برای مصرف غذای بومی در بین هر دو گروه گردشگر داخلی و خارجی، خوش‌طعمی غذای بومی و دومین انگیزه نزدیکی به فرهنگ آن است.

بر اساس این تحقیق، اکثر گردشگران داخلی به‌طور متوسط میل دارند غذایی متفاوت از شهر خود مصرف کنند. همچنین گردشگران خارجی تمایل دارند غذایی که در کشور دیگری مصرف می‌کنند، تفاوت زیادی با غذای بومی وطن خود داشته باشد. این نشان‌دهنده علاقه گردشگران خارجی به فرهنگ بومی سایر مناطق ازجمله شهر فرهنگی- تاریخی اصفهان است، از دید گردشگران داخلی غذای بومی شهر اصفهان در حد متوسط بیانگر فرهنگ این شهر بوده و از دید گردشگران خارجی غذای بومی شهر اصفهان در حد قابل ‌توجهی بیانگر فرهنگ این شهر است. اکثر گردشگران داخلی و خارجی غذای بومی شهر اصفهان را در حد زیادی به‌عنوان میراث‌فرهنگی درنظر گرفته‌اند. فرضیه‌های تحقیق همچنین تأیید کرد که تجربه‌های توریستی چندبعدی است، تا جایی که صحت علمی این وجه از تجربه گردشگری برای ارزیابی کمی نقش مواد غذایی و غذای بومی «قبل از تجربه، در طول آن و پس از تجربه» مورد تأیید قرار گرفت. در پژوهش حاضر همچنین ارتباط بین تجربه مثبت گردشگران داخلی و خارجی از غذای بومی و درآمد اقتصادی ناشی از آن مورد نظرخواهی گردشگران هر دو گروه شهر اصفهان قرار گرفت که در آن مشخص شد تجربه به‌دست‌آمده از غذای بومی نه به‌عنوان انگیزه اصلی، بلکه به‌عنوان چاشنی و کاتالیزور سایر اهداف اساسی موجب تشویق و تمایل بیشتر به سفر و مشاهده غذاهای بومی می‌شود.

همچنین مشخص شد گردشگران داخلی تمایل بیشتری نسبت به اشتراک گذاشتن تجربه‌های غذایی خود دارند و این بدان معناست که باید برای گردشگران خارجی زیرساخت‌های قوی‌تر و متفاوت‌تر از خدمات غذایی کنونی در شهر فراهم شود. نتایج حاصل از مدل‌سازی معادلات ساختاری به‌منظور بررسی معنادار بودن نقش آگاهی و شناخت، تصویر ذهنی و رضایت از غذاهای بومی بر تمایل به تبلیغات و تجربه مجدد غذاهای بومی در اصفهان حاکی از آن است که رضایت خاطر گردشگران در رتبه نخست اثرگذاری قرار می‌گیرد و انگیزه خوردن دوباره آن غذا را برای گردشگران به‌وجود می‌آورد. پس از آن شناخت و آگاهی گردشگران در رتبه دوم اثرگذاری قرار دارد؛ نگرش و تصویر ذهنی گردشگران نسبت به غذاهای بومی اصفهان نیز سومین عامل اثرگذار بر تمایل به تبلیغات و تجربه مجدد غذاهای بومی آن است.

در این راستا پیشنهاد می‌شود به دلیل آنکه اکثریت گردشگران خارجی مسن هستند، به نیاز این قشر گسترده در تهیه غذاهای بومی سالم و گیاهی در حیطه گردشگری آشپزی پاسخ درست داده شود. همچنین بهتر است منوهای غذایی در شهر اصفهان تغییر اساسی پیدا کنند و از طبخ غذاهای بومی مخصوص شهر مانند یخمه‌ترش و کاله‌جوش که در حال فراموشی است، بیشتر استفاده شود؛ پژوهشگران همچنین پیشنهاد می‌کنند شرایط بهداشتی جدای از کنترل کردن غذاها و محل تهیه آن، بهداشت بیرون و محیط داخلی مراکز غذایی و رستوران‌ها را نیز دربر بگیرد، خصوصاً سرویس‌های بهداشتی در رستوران‌های شهری و بین ‌شهری.

در کنار این موضوع، بهتر است به فضای معماری داخلی و خارجی مراکز غذایی و رستوران‌ها بیشتر توجه کرده و متناسب با سبک و شیوه سنتی منطقه خاص خود و یا ترکیبی از شیوه سنتی و مدرن ساخته شوند. از سوی دیگر پیشنهاد می‌شود به ‌ظاهر غذاها، خوردنی‌ها و ظروف استفاده‌شده برای ارائه آن به گردشگران توجه شود و حسن سلیقه در زیبایی خوراکی‌ها و نوشیدنی‌ها و ظروف به حد اعلای خود باشد. یکی دیگر از پیشنهاد‌ها نیز این است که طرز تهیه کلیه غذاهای بومی به زبان انگلیسی در قالب کتاب یا مجله تهیه و به‌صورت کالا در اختیار گردشگران قرار گیرد.

*محسن یارشاطریان، سیدحجت موسوی

صدیقه کیانی سلمی، مینا زارعی