سپهرغرب، گروه گردشگری - شکیبا کولیوند: روستاهای استان همدان چون بسیاری از نواحی روستایی دیگر در کشور این روزها از نظر اقتصادی با چالش‌هایی مواجه است چرا که از ظریق مشاغل موجود در روستا و روش‌های سنتی درآمد چندانی برای روستاییان حاصل نمی شود بدین سان، فعالیت‌های گردشگری می‌تواند خلا اقتصادی روستاییان را ایجاد مشاغل پایدار و متنوع پُر کند اما به راستی با توجه به این که گردشگری روستایی در سال 2020 در یکی از شهرهای کشورمان برگزار خواهد شد، آیا همدان در این مسیر قدم‌ها مناسبی برداشته یا هم چنان در حد سنگ فرش کردن خیابان‌های این روستا پیش می‌رود و خبری از آموزش، فرهنگ مهمان پذیری و زیرساخت‌های دیگر نیست؟!

اهمیت اقتصادی گردشگری و ایجاد اشتغال پایدار در این حوزه می‌تواند به عنوان موتور اقتصادی کشورمان مطرح باشد و حال که شهر و روستاهای ایران زمینه‌های رونق گردشگری را دارند به راستی چرا نباید قدم در راه گردشگری پایدار نهاد و زمینه را برای رشد و رونق گرفتن آن مهیّا ساخت.

استان همدان با جاذبه‌های طبیعی، فرهنگی و تاریخی فراوان می‌تواند در زمینه‌های مختلف گردشگری از گردشگری ورزشی، سلامت، علمی، غذا، تاریخی گرفته تا گردشگری روستایی و کشاورزی مطرح باشد و اشتغال را درسطوح مختلف ملی، منطقه‌ای و محلی به ارمغان آورد اما در این راه باید بدانیم که نمی‌توان با اتکا به انتخاب چند روستای هدف گردشگری خرسند بود و به خود بالید بلکه توسعه گردشگری به ویژه گردشگری روستایی و کشاورزی نیازمند برنامه‌ریزی جامع و کارآمد است.

مسئله رضایت گردشگر، نقش مهمی در موفقیت بازاریابی مقصد گردشگری ایفا می‌کند چرا که انتخاب مقصد، مصرف کالا و خدمات گردشگری و تصمیم به بازگشت دوباره به مقصد همه تحت تاثیر میزان رضایتمندی مسافران است.

امروزه بازاریابی گردشگری به عنوان یکی از مهم‌ترین فعالیت‌های توسعه گردشگری و جذب منافع اقتصادی قابل توجه است و در این میزان جلب رضایت گردشگران از مؤلفه‌های اساسی در موفقیت بازاریابی گردشگری است بدین سان بایستی به اماکن اقامتی مناسب، امکانات و خدمات تفریحی و رفاهی، خدمات بهداشتی و درمانی در روستاها توجه کرد و همچنین سعی در پاکیزه بودن مکان‌های گردشگری و تامین ایمنی و امنیت آن مناطق از جمله نیازهای گردشگری روستایی است.

قابلیت دسترسی به مکان گردشگری و اصلاح و ایمنی جاده‌ها، تبلیغات گسترده روستاهای هدف گردشگری، مرتفع ساختن مشکلات پیش پا افتاده‌ای چون نبود آنتن تلفن همراه درروستاهای هدف گردشگری یا وجود آب شرب دائمی در این مناطق همه و همه از برنامه‌های اولیه برای روستاهای گردشگری همدان است؛ روستاهایی که پس از شنیدن صحبت‌های اهالی آن و یا دهیاران و شورایاران، خاطرت مکدر می‌شود.

از گلایه‌های اهالی خاکو نسبت به ساخت خانه‌هایی بر فراز تپه‌های خاکو گرفته تا ناراحتی گردشگران از عدم وجود آنتن در مسیر ملحمدره و حبشی، از راه پر خطر مانیزان تا کمبود آب شرب در ورکانه و از احداث کمپ ترک اعتیاد در جوار خانه بوم‌گردی اِبرو تا... همه و همه نشان از بی‌توجهی به رونق گردشگری روستایی و کشاورزی در همدان دارد، گویی صرف انتخاب چندین روستای هدف گردشگری و انتخاب چند منطقه جالب به منظور مناطق نمونه گردشگری کافی و گره گشاست!

اما به راستی که انتخاب یک استان به عنوان پایتخت گردشگری روستایی 2020 در گرو زنجیره‌ای از اقدامات منطقی و سلسله مراتبی است که می‌بایستی در قالب طرح‌ها و برنامه ریزی‌های روستای مورد توجه واقع شود و قدم در راه رضایتمندی گردشگران و بازاریابی برداشت. در این بین باید بدانیم که با فراهم کردن امکانات مناسب و خدمات مطلوب می‌توان سطح رضایت بازدیدکنندگان و گردشگران را ارتقا بخشید و همین امر منجر به بازگشت مجدد آن‌ها به آن روستا خواهد شد نه آن که حتی اهالی آن روستا تن به مهاجرت و اسکان در حاشیه‌های شهر همدان بدهند و از روستایشان فراری شوند.

از سویی با قدم زدن در برخی از روستاهای هدف گردشگری همدان متوجه می‌شوید که فرهنگ مهمان‌پذیری تا چه حد پایین است و نبود خدمات بهداشتی و درمانی تا چه حد دردسرساز!

بدین سان باید قبول کرد که مسئولان مربوطه در همدان بایستی با برنامه‌ریزی و مدیریت صحیح بستر را در راستای حضور گردشگران در مناطق روستایی خود فراهم آورند تا از این طریق موقعیت‌های بهتری در جهت توسعه گردشگری رقم بزنند و همدان بتواند در بحث گردشگری 2020 مطرح باشد.

     لزوم توسعه فرهنگ و مهارت‌های گردشگری از طریق شناسایی فرصت‌های کارآفرینانه

در این خصوص با تاکید بر لزوم توجه به بازاریابی و سیاست‌های مورد نیاز در بحث گردشگری روستایی و کشاورزی گفت و گویی با استاد دانشکده جغرافیا دانشگاه تهران و دکترای جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، سید حسن مطیعی لنگرودی صورت گرفت که در ادامه می‌خوانید.

سید حسن مطیعی لنگرودی با تاکید بر لزوم طراحی سیاست‌های گردشگری عنوان کرد: آموزش مهارت‌های گردشگری در مدارس و دانشگاه‌ها در ایجاد و توسعه زیرساخت‌های سخت و نرم آن تاثیر گذاشته و از این طریق می‌تواند در پویایی فرهنگ گردشگری و مهارت‌های نیروی انسانی موثر باشد.

وی در خصوص گردشگری روستایی و کشاورزی بیان کرد: تحقیقات نشان داده که گردشگران تمایل و علاقه زیادی برای حضور در اراضی کشاورزی جهت گذران اوقات فراغت و گردشگری کشاورزی دارند و می‌توان در روستاهای کشور به این موضوع توجه داشت و در این راه، قدمی برداشت.

مطیعی لنگرودی در ادامه صحبت‌های خود به نقش بازاریابی در توسعه گردشگری اشاره کرد و گفت: توسعه فرهنگ و مهارت‌های گردشگری از طریق شناسایی فرصت‌های کارآفرینانه در این زمینه و تنوع محصولات و خدمات ارائه شده در پویایی بازار گردشگری به ویژه در بحث گردشگری روستایی و کشاورزی بسیار اهمیت دارد.

استاد دانشکده جغرافیا دانشگاه تهران در پایان افزود: با توسعه چنین فرهنگ و مهارت‌هایی می‌توان شاهد ایجاد بازیگران جدید در سیستم گردشگری بود و نقش مثبتی در این زمینه ایفا کرد و بدین ترتیب در ایجاد، توسعه و همچنین حفظ آثار و زیرساخت‌های فیزیکی نقش قابل توجهی بازی کرد.

      ضرورت زنده نگه داشتن و احیای صنایع دستی منسوخ شده در روستاهای همدان

در ادامه گفت و گویی با امید پیروز، مدرس و مشاور دوره‌های مدیریت، کسب و‌کار و‌ کارآفرینی و عضو هسته پژوهشی کارآفرینی و نوآوری دانشگاه صنعتی شریف در زمینه توسعه گردشگری روستایی در همدان با توجه به چشم انداز گردشگری 2020 در همدان انجام شد که متن این گفت و گو را در ادامه می‌خوانید:

امید پیروز با تاکید بر پتانسیل‌های گردشگری همدان عنوان کرد: این پتانسیل‌ها و نقاط مثبت در همدان، فرصتی برای گردشگری همدان است و استان همدان می‌تواند با تقویت این نقاط قوت و از بین بردن نقاط منفی گام بلندی را برای موفقیت در جذب توریست و گردشگر و البته توسعه روستایی بردارد.

وی در ابتدا به بافت‌های تاریخی روستاهای استان همدان اشاره کرد و افزود: همدان قدمتی 2 هزار و پانصد ساله در تاریخ و تمدن دارد و دروازه تمدن ایران و تمدن شرق بوده است و روستاهای همدان نیز پتانسیل‌های خوبی در این زمینه دارند که نیازمند توجه و اختصاص بودجه برای حفظ بافت تاریخی آن‌ها است.

مدرس و مشاور دوره‌های مدیریت، کسب و‌کار و‌ کارآفرینی در این خصوص از وجود بافت‌های تاریخی در روستاهای شهرستان‌های نهاوند، تویسرکان، ملایر و رزن یاد کرد و گفت: توجه به این بافت‌ها می‌تواند یاریگر توسعه استان باشد.

پیروز در ادامه به لزوم توجه به صنایع‌دستی در روستاهای همدان پرداخت و در این زمینه مطرح کرد: در صنایع دستی دو بخش یعنی صنایع‌دستی رایج و صنایع‌دستی منسوخ شده وجود دارد که موضوع و نکته مهم در این بین، بحث صنایع دستی منسوخ شده است.

وی در این راستا با تاکید خاطر نشان کرد: بایستی به صنایع‌دستی تولید شده و صنایع دستی ای که در گذشته تولید می‌شده اما دیگر در حال حاضر کنار گذاشته شده است، توجه داشته باشیم؛ در حال حاضر دنیا به سمتی می‌رود که مخاطبان گردشگری در پی بهره‌مندی از صنایع دستی هستند که در روزگاران قدیم مورد استفاده بوده است بدین‌سان احیا و زنده نگه‌داشتن این صنایع دستی می‌تواند به گردشگری استان همدان کمک کند.

پیروز در ادامه صحبت‌های خود به موضوع صنایع تبدیلی اشاره کرد و افزود: صنایع تبدیلی و فرآوری در استان می‌تواند در زمینه‌های مختلف کشاورزی، صنعتی، خدماتی به توسعه روستایی کمک کند چنان‌که اگر بتوانیم در روستاهای همدان از خام‌فروشی فاصله بگیریم و به سمت تولید محصولات فرآوری شده و صنایع تبدیلی برویم این موضوع قطعاً می‌تواند باعث شود که ارزش افزوده این محصولات در استانمان بماند.

     سوغات همدان سنتی تولید و سنتی عرضه می‌شود

عضو هسته پژوهشی کارآفرینی و نوآوری دانشگاه صنعتی شریف با بیان این‌که قوی عمل کردن در بحث بسته‌بندی می‌تواند در حوزه ارائه صنایع دستی یاری‌گر باشد، اظهار کرد: از سویی سوغات استان همدان نیز زیرمجموعه صنایع تبدیلی است اما خیلی از سوغات استان بدون آن‌که روی برندینگ آن کاری شود، به شکل سنتی تولید و به همان شکل سنتی نیز در بازار عرضه می‌شود بدین‌سان اگربا ایجاد مجتمع‌هایی بتوانیم هدفمند روی برندینگ سوغات همدان کار کنیم در نتیجه می‌توانیم در بازار داخلی و خارجی موفق عمل کنیم.

وی با تاکید بر لزوم بهسازی فضای روستایی یادآور شد: توجه به فضاها و خانه‌های روستایی که ظرفیت جذب گردشگر را دارند، بایستی مدنظر قرار گیرد و در این زمینه موضوع تخصیص بودجه در جهت بهسازی خانه‌های منتخب روستا با کاری آمایشی می‌تواند به جذب مخاطبان گردشگری کمک کند.

پیروز با اشاره به اقامت‌گاه‌های گردشگری و بوم‌گردی در روستاها گفت: روستاهای استان همدان در این زمینه با رونق گرفتن خانه‌های گردشگری و بوم‌گردی، پتانسیل‌های خوبی دارد که می‌توان از آن در جذب مخاطبان گردشگری کمک گرفت چنان‌که اقامت در این خانه‌های بوم‌گردی برای گردشگران داخلی و خارجی حس نوستالژیکی ایجاد می‌کند و همین امر موجب جذب مخاطبان می‌شود.

مدرس و مشاور دوره‌های مدیریت، کسب و‌کار و‌ کارآفرینی تصریح کرد: همدان به عنوان شهری غیرصنعتی می‌تواند با جذب گردشگر و توسعه خدمات گردشگری خود موفق عمل نماید که در این بین می‌توان به ایجاد بازارچه‌های دائم و موقت (فصلی) در روستاها اشاره کرد چنان‌که همدان، پتانسیل آن را دارد که محصولات فرآوری شده، صنایع دستی، محصولات کشاورزی و سایر آورده‌های خود را در این بازارچه‌ها به فروش برساند.

عضو هسته پژوهشی کارآفرینی و نوآوری دانشگاه صنعتی شریف در پایان صحبت‌های خود با خبرنگار سرویس گردشگری سپهرغرب عنوان کرد: بایستی به بحث آموزش نیز توجه داشت به نوعی‌که اگر آموزش در این خصوص رونق بگیرد می‌تواند یاری‌گر توسعه روستایی شود و مانع از جریان منفی مهاجرت از روستاها به شهر شود و حتی موجب سرمایه‌گذاری شهرنشینان در مناطق روستایی خواهد شد.

     آینده مبهم گردشگری روستایی

روستاها گنجینه‌های گردشگری هستند چرا که در روستاها راه برای لمس تمامی فرهنگ و آداب و رسوم مهیّا است و می‌توان تمامی سنت‌های گذشته و آب و هوای پاک و بوی نان تازه را در آن تجربه کرد.

اما به راستی چند نفر از ما خاطرات خوبی از روستاها داریم و گلایه‌ها از نامناسب بودن جاده، نبود سرویس‌های بهداشتی و کمبود خدمات درمانی در این روستاها را نشنیده‌ایم؟ چند بار برایتان پیش آمده که مشکل آنتن‌دهی تلفن همراه را در روستاها تجربه کرده باشید یا آن‌که با ورود به یک روستا مثل فردی بیگانه و البته ترسناک به شما نگریسته شده است؟

به راستی فرهنگ گردشگری در روستاها نیازمند تقویت است و در این بین نیاز است از سوی دیگر گردشگران نیز ورود خود به روستا را مانند ورود به جزیره‌ای دور افتاده بدون قوانین خاص نباید بشمرند!

با همه این‌ها در نشست و اجلاس جهانی گردشگری که سال 2018 در همدان برگزار شد، قرار شد تا مرکز بین‌المللی صنایع‌دستی و گردشگری در همدان تاسیس شود که این امر می‌تواند همدان را نه تنها برای سال 2020 بلکه در سال‌های متمادی در جهان مطرح سازد اما به راستی این وعده تا چه حد عملی شده است؟

چشم‌انداز همدان در زمینه گردشگری 2020 چیست؟ آیا قرار است کارهای روزانه، تبلیغات محدودمان و برنامه‌های قدیمی‌مان را ادامه دهیم یا به فکر برندسازی، آموزش روستاییان، بهبود زیرساخت‌های روستایی هستیم؟!