سپهرغرب، گروه گردشگری: باید به میان اقوام ایرانی رفت و با آداب‌ورسوم و پوشش سنتی و دیرینه آن‌ها آشنا شد؛ چراکه ریشه در تاریخ این سرزمین دارد و پوشش نیز رابطه‌ای تنگاتنگ با شرایط اقلیمی، اجتماعی و غیره داشته و نشان فرهنگ و نوع زندگی آن قوم است.

سپهرغرب این‌بار به لرستان سفر می‌کند و برای همراهان خود از لباس‌های سنتی این قوم می‌گوید؛ لباس مردمان لرستان با رنگ‌های شاد و سرزنده و سادگی، نمادی از پوشش اصیل ایرانی، پیشینه کهن و غنای فرهنگی این خطه از سرزمینمان است.

    خطه لرستان

لرستان استانی در غرب ایران بوده که از سکونت‌گاه‌های قدیمی بشر است و از اواخر دوره پلاستوسن (دوران چهارم زمین‌شناسی) شرایط اقلیمی سازگاری داشته؛ لرستان به‌علت قرارگیری در محدوده میانی جبال زاگرس و طبیعت ناهموار، کوهستانی و صعب‌العبور، از پناهگاه‌های مهم بوده است.

لرستان سرزمینی زیبا با طبیعتی فوق‌العاده و آب‌و‌هوایی دلپذیر و متنوع است. دهخدا لرستان را محل سکونت قوم لر می‌داند و محدوده آن را این‌گونه تعریف می‌کند: اراضی لرنشین در غرب ایران را لرستان می‌گویند؛ از شمال با کرمانشاه، از شرق با کوه‌های ملایر و بروجرد، از غرب با عراق و از جنوب با خوزستان همسایه است.

      پوشاک مردم لر

لباس‌های سنتی مردمان لرستان با توجه به شرایط اقلیمی و نیاز آن‌ها در گذشته‌های دور طراحی شده و برای نمایش شأن اجتماعی، سن و غیره (با تغییر رنگ) از پارچه‌ها استفاده می‌کردند؛ به‌طوری که زنان جوان لباس‌های ملون و شاد بر تن دارند و زنان مسن‌تر با سربندی سیاه‌وسفید، لباس‌هایی به رنگ تیره با طرح‌های ساده می‌پوشند.

با تمام ویژگی‌های خاص و منحصربه‌فرد پوشاک مردم لرستان، امروز این لباس‌ها شاید تنها بر تن برخی از عشایر دیده شود.

تنوع و جذابیت لباس بانوان لرستان ما را بر آن می‌دارد که ابتدا به معرفی پوشاک زنان لرستان بپردازیم:

 1- پوشش سر بانوان لرستان (سرون)

دختران و بانوان لرستان گیسوان خود را با چارقدهایی زیبا می‌پوشاندند که تنها قسمتی از موهای سر آن‌ها را دربرگرفته و گیسوانشان از کنار گوش‌ها بر روی شانه‌ها آویزان بوده است؛ آن‌ها جلو سرون خود را با قطعه‌های طلا یا نقره و مهره‌های نفیس و زیبا تزیین می‌کردند.

سربند‌های زنان لرستان بیشتر شامل تَرَه، گل‌ونی، کَت و گل‌‌ونی، هراتی و عرق‏چِن بوده، البته عرق‌چِن کلاهی از جنس مخمل و تکه پارچه‏‌ها است.

2- تره و گل‌ونی

تره روسری یا چارقدی است که زنان لرستان در روزهای معمولی و حالت عادی بر سر می‌بستند، تره را لرها «ساوه» نیز می‌گویند.

در روزهای جشن و سرور و مراسم عروسی نوعی سرپوش رنگین و زیبا را بر روی تره با گره‌ای خاص به دور سر می‌پیچند که مابقی آن از پشت سر آویزان می‌ماند؛ به این سربند گل‌ونی گفته می‌شود. رنگ گل‌ونی با توجه به سن و سال بانوان انتخاب شده، بدین‌گونه که زنان مسن‌تر پارچه‌هایی به رنگ تیره، طرح‌های ساده و سربندی سیاه‌وسفید را ترجیح می‌دادند.

3- کَت (Kat)

چارقدی بزرگ‌تر و ساده با حاشیه‌های رنگی و ریشه‌دار را «کَت» می‌گفتند که اغلب سرون بانوان لر از این نوع بود. کَت سرونی از جنس حریر، ابریشم و گل‌دار بوده که با سکه‌هایی تزیین می‌شده و بیشتر زنان لر از این سرون استفاده می‌کردند. مهارت در بستن این سرون بسیار مهم و چشمگیر است، به این صورت که هر بانویی روسری و عمامه بزرگ‌تری با سلیقه ببندد، بسیار معروف می‌شود؛ این نوع سرون را هنوز در برخی مناطق لرستان می‌توان مشاهده کرد.

سرون‌ها علاوه‌بر حجاب، زیبایی و وقار خاصی به زنان لر می‌بخشید.

       پیراهن زنان لر

تن‌پوش زنان لرستان بسیار ساده، گشاد و بلند با یقه‌ای گرد و چاکی در بالاتنه است و دکمه‌های آن را سکه‌های زرین تشکیل می‌دهند. گاهی برش لباس را در قسمت دامن کمی اریب می‌گرفتند تا دامنی گشادتر داشته باشد؛ بر روی این پیراهن «کُلنجه»، «بال کُل» و «جلیقه» از جنس مخمل و یراق مزین به سکه می‌پوشیدند.

1- کِراس یا جُومَه

تن‌پوش اصلی زنان لر را که پیراهنی بلند با آستین گشاد و از پارچه‌های گل‌دار بود را جومه می‌گفتند. چاک کمی در جلوی یقه بود که با سکه‌ای آن را می‌بستند؛ در کناره‌های آن برشی ساده به‌نام «جُومه تیزر بالادار» وجود داشت. برای راحت تکان دادن دست‌ها در قسمت زیر بغل لباس مرغکی لوزی شکل به‌نام «سیچه» اضافه می‌دوختند.

پارچه‌هایی که برای دوخت تن‌پوش زنان استفاده می‌شد، بستگی به نوع استفاده آن داشت؛ مثلاً برای لباس‌های میهمانی از مخمل کرپ، شال، زرین، ساتن و گل‏دار استفاده کرده و سرآستین‌ها و دور یقه را یراق‌دوزی می‌کردند.

2 - بال کُل

اهالی لرستان به آستین «بال» می‌گویند. بال کل لباس آستین‌کوتاهی از جنس مخمل و تا سر زانو با آستین کوتاه و جلوباز است که بر روی پیراهن می‌پوشیدند؛ برای تزیینش سرآستین‌ها و حاشیه جلوی آن را کرمَک‌دوزی می‌کردند. بال کل را در برخی مناطق لرستان به‌نام سرداری می‌شناسند که بیشتر با رنگ مشکی، سبز و قرمز تهیه می‌شده است.

3- یال

یال کتی مخملی است که زنان لرستان هنگام مراسم شادی بر روی پیراهن می‌پوشند. جوان‌ها از رنگ قرمز و زنان مسن اغلب از رنگ مشکی و سرمه‌ای برای دوخت این کت استفاده می‌کردند.

3- کت و جلیزقه

کت بالاپوشی برای نیم‌تنه است که جلوی آن با دکمه بسته می‌شود.

جلیقه یا جلیزقه نیم‌تنه‌ای بدون آستین بوده که جلوی آن همیشه باز است و آن را با سکه و یراق‌دوزی تزیین می‌کنند.

4- کلنجه

نیم‌تنه‌ای مخملی به رنگ روشن با حاشیه‌های یراق‌دوزی و کرمک‌دوزی است که جلوی آن را با سکه‌های نقره‌ای گوشه‌دار تزیین می‌کردند.

5- شاوال یا پاپوش

زیرجامه‌ای لیفه‌دار یا کمری‌دار شبیه شلوار کردی از پارچه‌های رنگی که زیر پیراهن زنان لرستان می‌پوشند. شاوال دوقسمتی و دورنگی دوخته می‌شده، به این صورت که از دمپا تا حدود بالای زانو پارچه‌ ساده با نقش‌بندی و نواردوزی‌شده و قسمت بالاتر آن به رنگ دیگر و گل‌دار بوده است. پاپوش زنانه دو نوع ساده و مخملی بوده که ساده و یا گل‌دار برای استفاده در مزرعه و خانه، شلوار مخملی با برش خاص که در بالا گشاد و در پایین آن تنگ می‌شده برای میهمانی‌ها استفاده می‌شده است.

6- چارشو

زنان لرستان چادر شبی سفید و گل‌دار را بر روی همه لباس‌های خود برای رعایت حجاب کامل می‌پوشیدند؛ عروس باید در روز عروسی چارشو را بر روی لباس خود می‌انداخت.

7- آژیه یا آجیده

آژیه یا آجیده گیوه‌ای با رویه بافتنی و زیره چرمی خالص و آج‌دار است که زیره آن توسط مردان آژیه‌کش آماده می‌شد، بافت رویه این گیوه دو نوع زنانه و مردانه دارد که بافت زنانه را بیشتر نوعروسان به پا می‌کنند.

در بخش بعدی گزارش (مورخ 11 دی‌ماه)، پوشاک مردان لر معرفی خواهد شد؛ همراهمان باشید.