با حضور جمعی از اساتید دانشگاه، مدیران شهری و فعالان حوزه برنامه‌ریزی، برنامه «فرصت گفت‌وگو» با موضوع بررسی بودجه شهرداری در دفتر تحریریه روزنامه سپهرغرب برگزار شد.
این نشست تخصصی با حضور دکتر محمدرضا عراقچیان عضو هیئت‌ علمی دانشگاه بوعلی‌سینا، دکتر امیرحسین رهبر مسئول تدوین برنامه راهبردی شهرداری همدان، محسن صادقیان رئیس جامعه اسلامی مهندسان همدان و مجتبی حمزه‌رستگار، معاون برنامه‌ریزی و توسعه سرمایه انسانی شهرداری همدان برگزار شد و حاضران به تبیین ابعاد مختلف بودجه‌ریزی شهری، نسبت بودجه با برنامه راهبردی و چالش‌های تحقق‌پذیری اهداف مالی شهرداری پرداختند که بخش پنجم این برنامه را در ادامه می‌خوانید:
* مشارکت مردمی و تجربه رویداد «من شهردار هستم»
مسئول تدوین برنامه راهبردی شهرداری همدان در این نشست با اشاره به تجربه رویداد «من شهردار هستم»، گفت: مشارکت شهروندان در تصمیم‌سازی‌های شهری یکی از عوامل مهم افزایش اعتماد عمومی است.
امیرحسین رهبر با بیان اینکه شهرداری همدان در این رویداد مبلغ 100 میلیون تومان جایزه پرداخت کرد، افزود: در این رویداد یک‌هزار و 500 نفر از شهروندان در فرآیند مشارکت حضور یافتند و این میزان مشارکت نشان داد که شهروندان حاضر هستند برای ثبت نظر خود، زمان بگذارند.
وی خاطرنشان کرد: به‌طور میانگین هر شهروند حدود 30 دقیقه در سامانه حضور داشت و دیدگاه خود را ثبت کرد؛ این مسئله نشان می‌دهد بخشی از اعتماد شکل‌گرفته ناشی از فرآیند تولید و طراحی برنامه بوده است. فرآیندی که تلاش شد تا حد ممکن، مردم‌گرا طراحی شود.
مسئول تدوین برنامه راهبردی شهرداری همدان با اشاره به اینکه در همین راستا در داخل شهرداری نیز تلاش شد بیش از آنکه مدیران ارشد درگیر شوند، کارشناسان میان‌رده و مسئولان فنی مناطق در فرآیند طراحی برنامه‌ها مشارکت داشته باشند، تصریح کرد: برای این منظور جلسات متعددی با گروه‌های مذکور برگزار شد و حتی در یک دوره زمانی تقریباً هر روز صبح جلسات مشترکی جهت بررسی مسائل و چالش‌های شهری تشکیل شد.
* استفاده از تجربه شهرهای دیگر
رهبر تأکید کرد: در جریان تدوین برنامه‌ها، اقداماتی که در برنامه‌های راهبردی سایر شهرها انجام شده بود، به‌صورت منظم دسته‌بندی شد؛ سپس این اقدامات در برابر چالش‌هایی که شهروندان مطرح کرده بودند، قرار گرفت و از میان آن‌ها گزینه‌هایی برای انتخاب و بررسی، مطرح شد.
به گفته وی، همین رویکرد باعث شد در زمان تدوین بودجه بسیاری از پیشنهادهایی که قبلاً از سوی مردم مطرح شده بود، دوباره مورد تأیید قرار گیرد؛ اگرچه مدیران در دوره‌های مختلف تغییر می‌کنند، اما سطوح کارشناسی هم ازنظر حرفه‌ای، دقیق‌تر عمل کرده و ثبات بیشتری دارند.
* ضرورت شفافیت برای شکل‌گیری مطالبه‌گری
مسئول تدوین برنامه راهبردی شهرداری همدان در ادامه به موضوع شفافیت در مدیریت شهری پرداخت و گفت: اگرچه سامانه‌های شفافیت در شهرداری‌ها ایجاد شده است، اما صرف انتشار اطلاعات، کافی نیست.
رهبر توضیح داد: برای مثال انتشار یک فایل PDF یا حتی فایل اکسل از بودجه شهرداری لزوماً به معنای قابل فهم بودن آن برای شهروندان نیست. اگر مردم نتوانند بودجه را درک کنند، مطالبه‌گری واقعی نیز شکل نمی‌گیرد و حتی ممکن است در ذهن برخی این تصور ایجاد شود که منابع به شکل نادرست هزینه می‌شود.
مسئول تدوین برنامه راهبردی شهرداری همدان افزود: به همین دلیل لازم است داده‌های شهرداری با ابزارها و رابط‌هایی به بدنه عمومی جامعه و گروه‌های مطالبه‌گر، منتقل شود تا شهروندان بتوانند به‌صورت واقعی بودجه و عملکرد شهرداری را تحلیل و درک کنند.
* مطالبه‌گری درباره نظام ارزیابی عملکرد
رهبر در ادامه این نشست به موضوع مهم مطالبه‌گری اشاره کرد و گفت: یکی از این موارد، افزایش سهم پرداخت‌های مبتنی بر ارزیابی عملکرد در شهرداری‌ها است.
مسئول تدوین برنامه راهبردی شهرداری همدان با بیان اینکه در برنامه راهبردی مدیریت شهری پیش‌بینی شده است که هرسال درصدی از حقوق و مزایا که براساس ارزیابی عملکرد پرداخت می‌شود افزایش یابد، ادامه داد: شهروندان و نهادهای نظارتی باید مطالبه کنند که چه میزان از پرداخت‌های کارکنان شهرداری، مبتنی بر خروجی و عملکرد است.
وی تأکید کرد: نظام پرداخت باید به‌گونه‌ای باشد که تفاوت میان افراد فعال و کم‌کار مشخص شود و همه کارکنان صرف‌ نظر از میزان کارآیی، پاداش یکسان دریافت نکنند.
* کانون ارزیابی و توسعه مدیران
رهبر خاطرنشان کرد: از دیگر اقدامات مورد اشاره در این نشست، راه‌اندازی کانون ارزیابی و توسعه مدیران بود؛ در این طرح ویژگی‌ها و شایستگی‌های مورد نیاز مدیران شهری با همکاری نهادهای تخصصی ازجمله جهاد دانشگاهی، بررسی و دوره‌های آموزشی نیز بر همین اساس طراحی شده است.
* اهمیت کارآفرینی شهری در اقتصاد شهر
وی در بخش دیگری از نشست به موضوع کارآفرینی شهری پرداخت و گفت: بسیاری از درآمدهای شهری از محل مالیات بر ارزش‌افزوده صنایع بزرگ تأمین می‌شود و این صنایع عمدتاً در شهرهای خاصی متمرکز هستند.
مسئول تدوین برنامه راهبردی شهرداری همدان تصریح کرد: در مقابل شهرهایی که بیشتر بر خدمات، گردشگری و کسب‌وکارهای خُرد متکی هستند، سهم کمتری از این منابع دریافت می‌کنند؛ به همین دلیل لازم است مدیریت شهری به سمت تقویت کارآفرینان شهری حرکت کند.
وی با اشاره به نمونه‌های جهانی، گفت: ثروت افرادی مانند ایلان ماسک نشان می‌دهد که اقتصادهای پیشرفته بر پایه کارآفرینان بزرگ شکل گرفته‌اند و شهرها نیز باید به‌جای اتکای صرف به منابع دولتی، از ظرفیت کارآفرینان محلی بهره بگیرند.
به گفته وی، اگر شبکه‌ای از کارآفرینان برتر شهری شکل بگیرد، می‌توانند به‌عنوان «لوکوموتیو اقتصاد شهری» عمل کرده و سرمایه‌ و درآمد قابل توجهی برای شهر ایجاد کنند.
* تأکید بر ضرورت ایجاد «دانشگاه شهر» برای آموزش مدیران شهری
رئیس جامعه اسلامی مهندسان همدان با اشاره به پیچیدگی‌های اداره شهرها، بر ضرورت ایجاد ساختاری آموزشی برای تربیت مدیران شهری تأکید کرد و گفت: در دوره‌ای پیشنهاد تأسیس «دانشگاه شهر» مطرح شده بود، هدف از این طرح ایجاد مرکزی تخصصی برای آموزش مدیران شهری بود تا پیش از پذیرش مسئولیت، آموزش‌های لازم در حوزه مدیریت شهری را دریافت کنند.
محسن صادقیان افزود: با وجود آنکه برخی دوره‌های آموزشی و برنامه‌های موردی برگزار و حتی کتاب‌هایی نیز در این حوزه منتشر شده است، اما همچنان نیاز به یک مرکز علمی و تخصصی برای آموزش مدیریت شهری احساس می‌شود.
به گفته وی مدیریت شهری به‌دلیل تنوع مأموریت‌ها و گستردگی خدمات، یکی از پیچیده‌ترین حوزه‌های مدیریتی محسوب می‌شود.
رئیس جامعه اسلامی مهندسان همدان دراین‌باره توضیح داد: مدیر شهری با مجموعه‌ای از مسائل متنوع از خدمات شهری و فضای سبز گرفته تا آسفالت، مدیریت بحران و مسائل اجتماعی، مواجه است؛ به همین دلیل اداره شهر به‌مراتب پیچیده‌تر از بسیاری از مسئولیت‌های اداری دیگر است.
صادقیان تأکید کرد: مدیران شهری باید آموزش‌های تخصصی ببینند تا بتوانند در شرایط مختلف، تصمیم‌های درست و به‌موقع بگیرند.
* ضرورت فرهنگ‌سازی و مشارکت شهروندان
رئیس جامعه اسلامی مهندسان همدان بر نقش مشارکت شهروندان در مدیریت شهری تأکید کرد و گفت: در بسیاری از کشورها شهروندان در شرایط خاص مانند بارش برف، در پاک‌سازی مقابل منزل خود مشارکت می‌کنند.
وی افزود: اگر شهروندان در چنین مواردی همکاری کنند، مدیریت شهری نیز می‌تواند منابع خود را بر رسیدگی به معابر اصلی و نقاط بحرانی، متمرکز کند.
* تقویت نواحی شهری برای افزایش سرمایه اجتماعی
صادقیان تقویت نواحی شهری را یکی از راهکارهای افزایش اعتماد عمومی به شهرداری دانست و اظهار کرد: اگر اختیارات و امکانات بیشتری به نواحی داده شود و خدمات از سطح محلات مدیریت شود، ارتباط میان شهروندان و مدیریت شهری تقویت خواهد شد و سرمایه اجتماعی شهرداری افزایش می‌یابد.
* مدیریت شهر تنها وظیفه شهرداری نیست
عضو هیئت‌ علمی دانشگاه بوعلی‌ سینا همدان نیز با اشاره به گستردگی نهادهای مؤثر در مدیریت شهری، گفت: درواقع بیش از 100 سازمان و نهاد در مسائل شهری نقش دارند؛ از کمیته امداد و سازمان بهزیستی گرفته تا دستگاه‌های مختلف خدماتی.
محمدرضا عراقچیان افزود: بااین‌حال بسیاری از شهروندان تمام مسائل شهری را صرفاً به شهرداری نسبت می‌دهند، درحالی که مدیریت شهر حاصل تعامل مجموعه‌ای از نهادها و سازمان‌ها است.
* مسئولیت دوطرفه شهروندان و مدیریت شهری
وی تأکید کرد: رابطه میان شهروندان و شهرداری دوطرفه است؛ اگر شهروندان انتظار خدمات مناسب از شهرداری دارند، باید در انجام مسئولیت‌های خود نیز کوشا باشند.
عراقچیان خاطرنشان کرد: به‌عنوان نمونه، پرداخت عوارض شهری یکی از منابع اصلی درآمد شهرداری‌ها است و بدون تأمین این منابع، امکان ارائه خدمات مطلوب وجود نخواهد داشت.
وی در پایان سخنانش با طرح موضوعی درباره بهره‌وری در مدیریت شهری، خطاب به معاون برنامه‌ریزی و توسعه سرمایه انسانی شهرداری همدان، گفت: ظرفیت‌های انسانی در سازمان‌ها بسیار گسترده است و اگر به‌درستی مدیریت شوند، می‌توان بهره‌وری زیادی از آن‌ها کرد.
* اقدامات شهرداری برای افزایش بهره‌وری؛ از ارزیابی مدیران تا الکترونیکی‌سازی خدمات
معاون برنامه‌ریزی و توسعه سرمایه انسانی شهرداری همدان نیز با اشاره به اینکه ارتقای بهره‌وری در سازمانی مانند شهرداری نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات هم‌زمان در حوزه منابع انسانی، آموزش و فناوری است، گفت: برای افزایش بهره‌وری نیروهای شهرداری چند محور اصلی را دنبال کرده‌ایم که بخشی از آن‌ها برای نخستین‌بار در این مجموعه اجرا شده است.
مجتبی حمزه‌رستگار تأکید کرد: یکی از نخستین اقدامات در این زمینه، برگزاری «کانون‌های ارزیابی مدیران» بوده است تا توانمندی‌ها، نقاط ضعف و ظرفیت‌های مدیریتی در بدنه شهرداری به‌صورت دقیق شناسایی شود.
* استانداردسازی آموزش‌ها با همکاری دانشگاه
وی ادامه داد: گام دوم در حوزه بهره‌وری، استانداردسازی آموزش‌ها بوده است که با همکاری دانشگاه بوعلی سینا انجام شد و اکنون حدود 90 درصد این برنامه اجرایی شده است.
به گفته حمزه‌رستگار، هدف از این اقدام ایجاد نظام آموزشی منسجم برای کارکنان و مدیران شهرداری است تا هر فرد براساس جایگاه سازمانی خود، آموزش‌های مشخص و استاندارد دریافت کند.
معاون برنامه‌ریزی و توسعه سرمایه انسانی شهرداری همدان در ادامه به اصلاح نظام انگیزشی در شهرداری اشاره کرد و گفت: یکی از اقدامات مهم، تدوین شیوه‌نامه‌ای برای عادلانه‌تر شدن نظام پاداش و تنبیه بود؛ در این شیوه‌نامه تلاش شده است پرداخت‌ها متناسب با جایگاه سازمانی و میزان مسئولیت افراد تنظیم شود.
وی تأکید کرد: این اقدام برای نخستین‌بار در شهرداری انجام شده تا هر کارمند بداند در چه جایگاهی قرار دارد و چه میزان دریافتی باید داشته باشد.
حمزه‌رستگار با اشاره به اصلاح نظام اضافه‌کاری در شهرداری، گفت: در سال جاری حدود 70 هزار ساعت اضافه‌کاری در مجموعه شهرداری کاهش یافته است.
به گفته وی، این اقدام ماهانه حدود هفت میلیارد تومان صرفه‌جویی مالی برای شهرداری به همراه داشته است.
معاون برنامه‌ریزی و توسعه سرمایه انسانی شهرداری همدان در توضیح دلیل این تصمیم گفت: در گذشته گاهی مشاهده می‌شد مدیرانی که مسئولیت سنگینی دارند، تقریباً همان میزان اضافه‌کاری را دریافت می‌کنند که برخی کارشناسان یا کارکنان سطوح پایین‌تر می‌گیرند؛ این موضوع انگیزه پذیرش مسئولیت را کاهش می‌داد.
وی افزود: سال گذشته حدود 17 هزار ساعت اضافه‌کاری کاهش داده شد و امسال با اصلاحات انجام‌شده، این رقم به حدود 70 هزار ساعت رسیده است.
* نهضت الکترونیکی‌سازی سامانه‌های شهرداری
حمزه‌رستگار یکی از مهم‌ترین اقدامات شهرداری را حرکت گسترده به سمت الکترونیکی‌سازی خدمات دانست و گفت: در مجموعه معاونت برنامه‌ریزی تلاش کردیم فراتر از سند فناوری اطلاعات شهرداری حرکت کنیم و اکنون بیش از 90 درصد این سند اجرایی شده است.
وی افزود: در این راستا سامانه‌های مختلفی راه‌اندازی شده که مهم‌ترین آن‌ها سامانه «حصیر» است.
به گفته این مقام مسئول، این سامانه شامل چند زیرسامانه اصلی ازجمله سامانه بودجه، سامانه پیمانکاران و سامانه مدیریت انرژی است که اطلاعات مالی و اجرایی پروژه‌ها را به‌صورت یکپارچه مدیریت می‌کند.
* اتصال سامانه‌ها به سیستم بودجه شهرداری
وی همچنین از راه‌اندازی سامانه کنترل پروژه و اتصال آن به سامانه اصلی بودجه شهرداری خبر داد و گفت: تمام این سامانه‌ها به سامانه مرکزی بودجه که با عنوان سیدنا شناخته می‌شود، متصل شده‌اند.
معاون برنامه‌ریزی و توسعه سرمایه انسانی شهرداری همدان توضیح داد: به این ترتیب حتی برای کوچک‌ترین درخواست‌ها، از خرید یک قلم لوازم اداری تا اجرای پروژه‌های بزرگ شهری، وضعیت بودجه، میزان تخصیص اعتبار و پیشرفت پروژه به‌صورت برخط مشخص است.
به گفته وی، این اتصال سامانه‌ها باعث شده است وضعیت مالی پروژه‌ها کاملاً شفاف باشد و امکان سوء استفاده یا تخصیص غیر شفاف منابع، به حداقل برسد.
* راه‌اندازی سامانه جامع آموزش کارکنان
حمزه‌رستگار در ادامه از راه‌اندازی سامانه جامع آموزش کارکنان شهرداری (جام) خبر داد و گفت: در این سامانه هر کارمند می‌تواند سوابق آموزشی خود را مشاهده کند و براساس استانداردهای تعیین‌شده، دوره‌های مورد نیاز را بگذراند.
به گفته وی، این اقدام موجب حذف بسیاری از فرآیندهای کاغذی و پرونده‌های دستی در حوزه آموزش شده است.
معاون برنامه‌ریزی و توسعه سرمایه انسانی شهرداری همدان همچنین از راه‌اندازی سامانه نظام پیشنهادات خبر داد و گفت: کارکنان شهرداری می‌توانند پیشنهادهای خود برای بهبود مدیریت شهری را در این سامانه ثبت کنند و مدیران نیز امکان بررسی و ارزیابی این پیشنهادها را دارند.
به گفته وی، درصورت تأیید پیشنهادها، این موضوع در ارتقای شغلی کارکنان نیز مورد توجه قرار می‌گیرد.
حمزه‌رستگار در ادامه به طراحی سامانه یکپارچه خدمات رفاهی اشاره کرد و گفت: در این سامانه مشخص می‌شود هر کارمند در طول سال چه میزان از امکانات رفاهی استفاده کرده است تا توزیع امکانات عادلانه‌تر انجام شود.
وی همچنین عنوان کرد: در طراحی این سامانه شاخص‌هایی مانند تعداد اعضای خانواده نیز درنظر گرفته شده تا کارکنانی که خانواده پُرجمعیت‌تری دارند، از حمایت بیشتری برخوردار شوند.
به گفته معاون برنامه‌ریزی و توسعه سرمایه انسانی شهرداری همدان، تمامی این سامانه‌ها درحال یکپارچه‌سازی هستند تا برای هر کارمند یک «کارنامه یا شناسنامه عملکرد» ایجاد شود.
وی توضیح داد: در این شناسنامه اطلاعاتی مانند سوابق آموزشی، تشویق‌ها و تنبیه‌ها، نتایج کانون‌های ارزیابی و سوابق علمی افراد ثبت می‌شود و مبنای تصمیم‌گیری‌های مدیریتی قرار خواهد گرفت.
* کاهش 70 درصدی مراجعات حضوری مردم به شهرداری
وی در ادامه با اشاره به راه‌اندازی سامانه جامع شهرسازی، املاک و درآمد شهرداری، گفت: با اجرای این سامانه‌ها میزان مراجعه حضوری شهروندان به شهرداری حدود 70 درصد کاهش یافته است.
معاون برنامه‌ریزی و توسعه سرمایه انسانی شهرداری همدان افزود: این سامانه‌ها امکان نظارت دقیق بر روند رسیدگی به پرونده‌ها را نیز فراهم کرده‌اند و اگر پرونده‌ای بیش از حد در کارتابل یک کارمند باقی بماند، سیستم به‌صورت خودکار هشدار می‌دهد.
حمزه‌رستگار مهم‌ترین نتیجه اجرای این سامانه‌ها را کاهش زمان صدور پروانه ساختمانی دانست و گفت: در گذشته صدور یک پروانه ساختمانی ممکن بود بین 6 ماه تا یک‌سال زمان ببرد، اما اکنون درصورت کامل بودن مدارک، این زمان به کمتر از یک ماه رسیده است.
وی در پایان سخنانش افزود: شهروندان اکنون می‌توانند پیش از مراجعه به شهرداری نیز با استفاده از سامانه‌ها، از هزینه تقریبی صدور پروانه و ضوابط ساخت‌وساز، مطلع شوند.

شهره کرمی