یک نویسنده و پژوهشگر همدانی با اشاره به پیوند تاریخی و فرهنگی باباطاهر با همدان، گفت: باباطاهر بخشی از دارایی‌های فرهنگی ما است و باید همه توانمان را برای معرفی این دارایی به نسل جدید، به‌کار بگیریم.
محمد صیفی‌کار در گفت‌وگو با سپهرغرب با اشاره به پیوند عمیق باباطاهر با همدان، اظهار کرد: همدان شهری است که از بدو تولد تا امروز، محل تبادل و مرکزی برای تعامل میان تمدن‌ها، فرهنگ‌ها، اقوام، ادیان، تجار و صنعتگران بوده و این موضوع در کنار همه اتفاقاتی که در این شهر رخ داده، موجب شکل‌گیری یک تبادل فرهنگی نیز شده است.
وی افزود: همدان به‌دلیل همین موقعیت، همواره یک مرکزیت داشته و امروز نیز این مرکزیت را حفظ کرده است؛ به‌عنوان نمونه، هیچ مرکز استانی در ایران وجود ندارد که فاصله‌اش با 9 مرکز استانی کشور، ازجمله تهران که پایتخت است، حدود سه ساعت باشد و بتوان با چنین فاصله‌ای به این شهرها دسترسی داشت.
این نویسنده همدانی با بیان اینکه این موقعیت یک دارایی برای همدان محسوب می‌شود، گفت: باید از این ظرفیت استفاده کنیم. این شرایط موجب رفت‌وآمد و آمدوشد فراوان به همدان شده و اگر امروز در میان نام‌های خانوادگی همدانی‌ها جست‌وجو کنیم، با نام‌هایی همچون سبزواری، شوشتری و اصفهانی مواجه می‌شویم که نشان می‌دهد افراد و خانواده‌هایی از نقاط دیگر به این شهر آمده‌اند، در آن ماندگار شده‌اند و در نتیجه این تبادل فرهنگی به‌صورت مستمر شکل گرفته است.
صیفی‌کار ادامه داد: در چنین شهری که محل تجمع و تبادل فرهنگ‌ها و اندیشه‌ها بوده، بزرگان نیز در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند؛ زیرا همدان محلی بوده که این افراد در آن دیده می‌شدند و امکان تبادل اندیشه و دانش وجود داشته است.
وی با اشاره به سابقه علمی همدان در دوره ماد، اظهار کرد: در حوزه نشر علم در دوره ماد، مکتبی با عنوان مکتب سده داشته‌ایم؛ در این مکتب مغ‌ها و دانشمندان به تعبیر برخی روحانیون، همواره درحال نشر دانش بوده‌اند و حدود 100 نفر در آن به آموزش و انتقال دانش می‌پرداختند.
این پژوهشگر افزود: طبیعی است که این 100 نفر باید ازنظر علمی جایگاه بالاتری نسبت به جامعه پیرامون خود می‌داشتند و به همین دلیل، بزرگان در اینجا ماندگار شده‌اند و به‌تعبیری بزرگ در کنار بزرگ قرار گرفته است.
وی با طرح این پرسش که چرا باباطاهر در چنین فضای نخبه‌پروری به چهره‌ای بزرگ تبدیل شده است؟ گفت: وقتی در جامعه‌ای بزرگان زیادی حضور دارند، می‌توان گفت با یک انتخاب نخبگانی روبه‌رو هستیم؛ برای مثال اگر جامعه‌ای را متشکل از 10 هزار نفر درنظر بگیریم، ممکن است یک‌هزار نفر از آن‌ها دانشمند باشند، اما از میان این یک‌هزار نفر، تعداد اندکی به جایگاه‌های بسیار برجسته می‌رسند که باباطاهر نیز همچون حافظ، سعدی، ابن‌ سینا و دیگر بزرگان، در چنین جایگاهی قرار گرفته است.
* سادگی و عمق، راز ماندگاری اشعار باباطاهر
صیفی‌کار در ادامه با اشاره به جایگاه شعر باباطاهر در فرهنگ عامه، بیان کرد: باباطاهر یک دارایی مهم در حوزه فرهنگ عامه و به‌ویژه در حوزه شعر است؛ او بسیار ساده و بدون هیچ پیچیدگی و تکلفی شعر گفته و گویی روبه‌روی خداوند و در سجاده نشسته و با او گفت‌وگو می‌کند.
وی ادامه داد: باباطاهر بسیار راحت و بی‌پیرایه با خدا سخن گفته و همین سادگی در کنار عمق مفاهیم، یکی از ویژگی‌های مهم اشعار او است. کلمات ساده‌اند، اما مفاهیم بسیار عمیق هستند و گاهی نمی‌توان این مفاهیم را زیباتر از آنچه باباطاهر بیان کرده است، بیان کرد.
این پژوهشگر همدانی درباره دلیل ماندگاری اشعار باباطاهر همچنین گفت: یکی از دلایل ماندگاری اشعار او این است که همه مردم می‌توانند آن‌ها را بفهمند؛ درعین‌حال، این اشعار لایه‌های عمیق‌تری نیز دارند که برای فهمشان به تفسیر و تأمل نیاز است.
وی افزود: اگر بخواهیم اشعار باباطاهر را در دو لایه بررسی کنیم، یک بخش همان سادگی و ارتباط مستقیم با مردم است و بخش دیگر، لایه عرفانی اشعار او است که بسیار عمیق بوده و بیشتر به اهل معرفت مربوط می‌شود.
* بهشت عارفان؛ تلاشی برای شرح لایه‌های عرفانی باباطاهر
صیفی‌کار با اشاره به رونمایی از کتاب بهشت عارفان اثر حجت‌الاسلام‌والمسلمین شیخ حسین انصاریان، اظهار کرد: شاید هر کسی نتواند به‌سادگی لایه‌های عرفانی اشعار باباطاهر را درک کند و نیاز است زمان بگذرد تا کسی همچون شیخ حسین انصاریان بیاید و کتابی با عنوان بهشت عارفان بنویسد و شرحی بر کلمات و مفاهیم عرفانی باباطاهر ارائه کند.
وی افزود: کمتر دیده‌ایم کسی در این حوزه چنین کاری انجام داده باشد و با این عمق به مفاهیم عرفانی اشعار باباطاهر پرداخته باشد.
این فعال فرهنگی درباره مفاهیم مطرح‌شده در اشعار باباطاهر و نزدیکی آن‌ها به زندگی و ذهنیت مردم امروز نیز گفت: به نظر من، باباطاهر یک انسان وارسته تمام‌عیار و عابدی بی‌پیرایه و روراست بوده؛ کسی که با خداوند نیز صادقانه و بی‌پیرایه سخن می‌گفته است.
صیفی‌کار افزود: اگر یک نفر بخواهد به دیگری بگوید دوستت دارم، همان‌طور ساده این جمله را بیان می‌کند و به سراغ کلمات سنگین و پیچیده نمی‌رود. همان‌طور که یک مادر با کلمات ساده و روان به فرزند خود ابراز محبت می‌کند و از استفاده از کلمات سخت دوری می‌کند، باباطاهر نیز همین‌گونه سخن گفته؛ یعنی عشق درونی و خداپرستی خود را در قالب کلمات ساده و قابل فهم بیان کرده است.
این نویسنده همدانی تأکید کرد: این نگاه، این سادگی، بومی حرف‌ زدن و استفاده از فرهنگ بومی، از مهم‌ترین دلایل ماندگاری اشعار باباطاهر است.
* کم‌فروشی ناخواسته در معرفی باباطاهر
صیفی‌کار در پاسخ به این پرسش که آیا همدان در معرفی باباطاهر به نسل جدید و شناساندن این چهره بزرگ ادبی و عرفانی موفق عمل کرده است؟ گفت: باید به خاطر داشته باشیم که باباطاهر همشهری ما است، با او احساس نزدیکی و راحتی می‌کنیم؛ مردم صبح‌های جمعه به آرامگاه او می‌آیند و هرکسی به شیوه خودش، از زبان باباطاهر با خداوند صحبت می‌کند.
این پژوهشگر همدانی تأکید کرد: ما فقط درباره باباطاهر صحبت نمی‌کنیم، بلکه درباره دارایی‌های فرهنگی خودمان صحبت می‌کنیم و باید همه توانمان را برای معرفی این دارایی‌ها به‌کار بگیریم. همدان در این زمینه فرصت‌هایی را از دست داده است و اگر بخواهیم صریح صحبت کنیم، باید بپذیریم که در معرفی باباطاهر کم‌فروشی کرده‌ایم. شاید این کم‌فروشی ناخواسته بوده باشد، اما واقعیت این است که اگر همه توان خود را برای معرفی این سرمایه فرهنگی به‌کار گرفته بودیم، شاید امروز لازم نبود چنین جلسه‌ای برگزار شود؛ زیرا این جلسه باید 20 سال پیش برگزار می‌شد.
وی ابراز امیدواری کرد که برنامه‌های جدید بتواند این خلأ را جبران کند و بر ضرورت ثبت نام باباطاهر در تقویم ملی تأکید و اظهار کرد: یکی از کلیدواژه‌های مهمی که باید دنبال کنیم این است که چرا باباطاهر در تقویم ملی ایران روزی به‌نام خود ندارد؟ باید برای این موضوع تلاش کنیم و در کنار آن، این پرسش را نیز جدی بگیریم که چرا باباطاهر مورد غفلت قرار گرفته و چرا آن‌گونه که شایسته است، او را به مردم و نسل جدید معرفی نکرده‌ایم و در جهت رفع آن‌ها، تلاش کنیم.

صبا اسدی