طبق آخرین گزارش شبکه الکترونیکی پرداخت کارت (شاپرک)، بیش از 122 میلیون کارت در آبان امسال تراکنش بانکی داشته‌اند که نسبت به مهر، افزایش داشته است. اما نکته این جاست که در حالی 122 میلیون کارت تراکنش مالی داشته اند که نزدیک 409 میلیون کارت بانکی در کشور صادر شده است. از آن جا که در کشور حدود 58 میلیون نفر بالای 18 سال داریم، یعنی هر نفر بیش از هفت کارت بانکی دارد. موضوعی که قصد داریم در این گزارش به آن اشاره کنیم، جزئیاتی از تراکنش‌ها در آبان ماه، هزینه‌ صدور کارت‌های بانکی، دلیل بالا بودن تعداد کارت بانکی در کشور، مقایسه سیستم کارت بانکی ایران با دیگر کشورها و... خواهد بود.

*تعداد کارت‌های تراکنش‌دار

بررسی جدیدترین گزارش شاپرک از تعداد کارت‌های تراکنش‌دار در آبان امسال نشان می‌دهد که از بین حدود 409 میلیون کارت بانکی صادر شده تنها 122 میلیون و 692 هزار و 6 کارت بانکی تراکنش داشته‌اند که از این تعداد بیش از 116 میلیون و 803 هزار کارت برداشت، بیش از 408 هزار کارت اعتباری و بیش از 5 میلیون و 479 هزار کارت هدیه و بن کارت بوده است.

*چه تعداد کارت بانکی داریم؟

در نظام بانکی ما سه نوع کارت وجود دارد که شامل کارت‌های نقدی، کارت‌های اعتباری و کارت‌های پیش پرداخت می‌شود. طبق آخرین گزارش بانک مرکزی تا اول آبان امسال تعداد انواع کارت‌های بانکی در کشور به نزدیک 409 میلیون رسیده بود که به نظر می‌رسد اکنون به حدود 420 میلیون هم رسیده باشد. با این حال طبق این گزارش تا اول آبان ماه امسال 408 میلیون و 853 هزار و 630 عدد کارت بانکی در قالب کارت برداشت، اعتباری و هدیه در کشور صادر شده است. از این تعداد 267 میلیون و 145 هزار و 840 عدد کارت بانکی از نوع برداشت، 8 میلیون و 522 هزار و 868 عدد کارت بانکی از نوع اعتباری و 131 میلیون و 202 هزار و 227 عدد کارت خرید یا هدیه در بانک‌های کشور صادر شده است. در این میان بانک ملی در صدور هر 3 کارت رتبه اول را داشته و بانک‌های صادرات، ملت و سپه در رده‌های بعدی قرار دارند. بانک خاورمیانه کمترین تعداد کارت برداشت را در شبکه بانکی صادر کرده است. طبق گزارش بانک مرکزی، معادل یک میلیون و 987 هزار و 695 عدد کارت پول الکترونیک نیز تا پایان مهرماه امسال در کشور وجود داشته که عمده بازار کارت پول الکترونیک در اختیار بانک ملت است.

*هر ایرانی چند کارت دارد؟

با توجه به این‌که حدود 409 میلیون کارت بانکی فعال در کشور وجود دارد، به طور متوسط هر ایرانی بالای 18 سال بیش از هفت کارت بانکی دارد. البته خانوارهای روستایی به فعالیت با یک کارت بانکی بسنده می‌کنند اما خانوارهای شهری به‌طور متوسط بیش از 10 کارت به نام شان است.

*هزینه صدور کارت بانکی

هم اکنون کارمزد صدور کارت بانکی 6 هزار تومان است، در حالی که به گفته مدیرکل اداره بانکداری شخصی بانک ملت هزینه صدور هر کارت بانکی چهار برابر کارمزدی است که بانک‌ها از مشتری دریافت می‌کنند، یعنی هر کارت بانکی حدود 24 هزار تومان هزینه خواهد داشت. بررسی گزارش‌ها نشان می‌دهد به طور متوسط سالانه حدود 35 میلیون کارت بانکی صادر می‌شود. اگر قیمت تمام شده هر کارت 24 هزار تومان باشد، کل هزینه لازم برای صدور این تعداد کارت در یک سال معادل 840 میلیارد تومان خواهد شد که از این مبلغ 210 میلیارد تومان آن را مردم پرداخت می‌کنند. اما این سوال مطرح می‌شود که با وجود این همه هزینه برای صدور کارت بانکی تاریخ انقضا در کارت‌های بانکی درج می‌شود تا بانک برای صدور مجدد دوباره زیان ببیند. مهدی فاتحی، کارشناس ارشد بانکداری دیجیتال در این باره می‌گوید: درج تاریخ انقضا دستورالعمل بانک مرکزی است و برای پرداخت‌های اینترنتی یکی از فاکتورهای امنیتی محسوب می‌شود و بانک‌ها باید به سمتی بروند که برای کارت‌های برداشت تاریخ انقضا را نامحدود بگذارند.

*کارت بانکی در دیگر کشورها

در حالی که در کشور ما هنوز سالانه تعداد قابل توجهی کارت برداشت بانکی صادر می‌شود، خیلی از کشورها کارت برداشت را کنار گذاشته‌اند و از کارت اعتباری بیشتر استفاده می‌کنند. وقتی از کارت اعتباری استفاده شود، برای این‌که اعتبار فرد افزایش یابد سعی می‌کند از یک بانک خدمات دریافت کند، به همین دلیل لزومی بر استفاده از کارت چند بانک وجود ندارد. در برخی کشورها نیز رمز وجود ندارد و حامل کارت مانند حمل کننده پول است. موضوع بعدی بحث کیف پول است. در کشور ترکیه کیف‌هایی مانند جاسوئیچی درست کرده‌اند و عملکرد توکن دارد. در ترکیه برای تراکنش‌های خرد از توکن و برای تراکنش‌های درشت از کارت استفاده می‌کنند. در کشورهای آسیای شرقی از موبایل و چهره استفاده می‌کنند. به این صورت که چهره و موبایل در بانک معرفی و حساب بانکی که قرار است از آن برداشت شود اعلام خواهد شد، در حالی که به گزارش جام جم استفاده از کارت در اغلب کشورها در حال کم رنگ شدن است اما هنوز در ایران از کارت برداشت استفاده می‌شود.

*خطرات صدور این تعداد کارت بانکی

به منظور بررسی خطرات این تعداد کارت برای اقتصاد ایران بهتر است به گزارش تابناک درباره پول شویی قربانعلی فرخزاد نگاهی بیندازیم. قربانعلی فرخزاد کسی بود که ماشین‌سازی تبریز را خریداری کرد و زمانی بر سر زبان‌ها افتاد که 3 میلیون دلار ارز 4200 تومانی بابت تجهیز ماشین‌آلات کارخانه از بانک مرکزی دریافت کرده و آن‌ها را در بازار به قیمت آزاد فروخته بود و از این راه پول‌های هنگفتی را به جیب زده بود. پس از آن که وی‌بازداشت شد از سایر تخلفاتش رونمایی شد. به گزارش تابناک یکی از تخلفات او این بود که بنابر اظهارات نماینده دادستان و اقرار فرخزاد، فقط در بانک ملی 25حساب با گردش 2500میلیارد تومانی داشت. فرخزاد تنها در روز 25 بهمن 96 حدود 5/14میلیارد تومان در نظام بانکی کشور پول جابه‌جا کرده بود که طبق قوانین پول شویی کشور، غیرممکن بود و به نوعی یک رکورد در پول شویی محسوب می‌شد بنابراین یکی از معایب وجود تعداد زیاد کارت‌های بانکی در اقتصاد کشور همین مسئله فساد و اختلاس و پول شویی است. از سوی دیگر تعدد کارت‌های بانکی باعث فرار از مالیات و سخت شدن تشخیص درآمد هر فرد برای اخذ مالیات از مجموع درآمد می‌شود. همچنین تعداد بالای کارت‌های بانکی رصد حساب‌ها را مشکل و این کار را برای قاچاقچیان کالا راحت‌تر می‌کند و به راحتی پول حاصل از قاچاق کالا را می‌توانند در حساب‌های زیاد خود جابه‌جا کنند.

*چه کاری می‌توان انجام داد؟

شاید تجمیع کارت‌های بانکی بتواند کار را برای رصد کردن افراد راحت‌تر کند. این طرح سال‌هاست که در حال پیگیری است، اما به سرانجام نرسیده است. مدیر وقت اداره نظام‌های پرداخت بانک مرکزی در سال 96 از آماده‌سازی بانک‌ها برای پیاده‌ کردن استانداردهای امنیتی و صدور کارت‌های هوشمند خبر داده بود. همچنین در بهمن‌ماه 1399 عبدالناصر همتی، رئیس سابق بانک مرکزی در صفحه شخصی اینستاگرام خود نوشت: «بانک مرکزی، به‌منظور ایجاد تسهیل در پرداخت‌های الکترونیکی، به‌زودی از پروژه استفاده از موبایل برای انجام تراکنش‌های خرید در فروشگاه‌ها و درنتیجه حذف تدریجی استفاده از فیزیک کارت خرید رونمایی می‌کند.» اما هنوز تجمیع کارت‌های بانکی به جایی نرسیده است.