مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی کردستان با تأکید بر اینکه گردشگری روستایی یکی از شاخص‌ترین مزیت‌های کردستان برای تحول اقتصادی است، گفت: ثبت جهانی «منظر فرهنگی هورامان» با برخورداری از ده‌ها روستای اصیل، تاریخی و صاحب‌سبک، ظرفیتی کم‌نظیر در کشور ایجاد کرده که می‌تواند علاوه بر جذب گردشگران داخلی و خارجی، به موتور محرک توسعه اقتصادی این استان تبدیل شود.
اربعین حسینی سال‌هاست از یک رویداد صرفاً مذهبی فراتر رفته و به یکی از بزرگ‌ترین گردهمایی‌های انسانی جهان تبدیل شده است؛ رویدادی که علاوه بر ابعاد معنوی، می‌تواند فرصتی کم‌نظیر برای توسعه گردشگری، معرفی فرهنگ بومی و رونق اقتصاد استان‌های مسیر تردد زائران باشد. تجربه بسیاری از کشورها نشان می‌دهد رویدادهای بزرگ مذهبی، در صورت برنامه‌ریزی صحیح، به موتور محرک صنعت گردشگری تبدیل می‌شوند و میلیون‌ها مسافر را در سفرهای بعدی به گردشگران دائمی یک مقصد بدل می‌کنند.
در این میان، کردستان با قرار گرفتن در مسیر مرز بین‌المللی باشماق و برخورداری از ظرفیت‌هایی همچون منظر جهانی هورامان، روستاهای تاریخی، طبیعت بکر، بازارهای مرزی، بناهای ارزشمند تاریخی و فرهنگ غنی کُردی، ازجمله استان‌هایی است که می‌تواند سهم قابل توجهی از این فرصت به‌دست آورد. آنچه اهمیت دارد، تبدیل حضور چندروزه زائران به انگیزه‌ای برای سفر دوباره آنان به کردستان است؛ هدفی که تنها با معرفی هدفمند جاذبه‌ها، تقویت زیرساخت‌های گردشگری، توسعه اقامتگاه‌های بوم‌گردی و استمرار فعالیت‌های تبلیغاتی محقق خواهد شد.
در همین راستا، اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی کردستان سال جاری با نگاهی متفاوت، علاوه بر ارائه خدمات معمول، برنامه‌هایی را برای معرفی جاذبه‌های گردشگری استان در ایام اربعین اجرا کرده است.
براین اساس با توجه به اهمیت موضوع برآن شدیم تا با مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی کردستان، گفت‌وگویی ترتیب دهیم تا ضمن تشریح این برنامه‌ها، از ظرفیت‌های گسترده گردشگری استان و برنامه‌های این اداره‌کل برای تبدیل زائران اربعین به گردشگران آینده کردستان سخن بگوید که در ادامه می‌خوانید:
پویا طالب‌نیا با اشاره به برنامه‌های اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی کردستان در ایام اربعین اظهار کرد: در سال‌های گذشته، فعالیت میراث فرهنگی بیشتر به برپایی غرفه‌های صنایع‌دستی در کنار موکب‌های سایر دستگاه‌ها محدود می‌شد، اما امسال تصمیم گرفتیم با حضور تخصصی‌تر، معرفی جاذبه‌های گردشگری استان را نیز در دستور کار قرار دهیم.
وی افزود: سال جاری برای نخستین‌بار دو موکب تخصصی میراث فرهنگی در ورودی استان و مرز بین‌المللی باشماق مریوان راه‌اندازی شد تا در کنار ارائه خدمات فرهنگی، ظرفیت‌های گردشگری استان نیز به زائران معرفی شود.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی کردستان ادامه داد: در این دو موکب از توان راهنمایان گردشگری استفاده شد تا ضمن پاسخگویی به پرسش‌های زائران، اطلاعات لازم درباره ظرفیت‌های گردشگری استان را در اختیار آنان قرار دهند.
طالب‌نیا گفت: بروشورها، نقشه‌های گردشگری و بسته‌های معرفی جاذبه‌های تاریخی، طبیعی و فرهنگی کردستان را میان زائران توزیع کردیم تا آنان با قابلیت‌های استان آشنا شوند.
وی با بیان اینکه تلاش کرده‌ایم به‌ویژه در مسیر بازگشت زائران، جاذبه‌های گردشگری کردستان را معرفی کنیم تا این استان در ذهن آنان به‌عنوان مقصدی برای سفرهای آینده نقش ببندد تصریح کرد: اگر بتوانیم تنها بخشی از میلیون‌ها زائری را که از مرزهای غربی کشور عبور می‌کنند، به سفر دوباره به کردستان ترغیب کنیم، گام بزرگی در توسعه گردشگری استان خواهد بود.
مدیرکل میراث فرهنگی کردستان با اشاره به حضور این اداره‌کل در دیگر شهرهای استان نیز گفت: همانند سال‌های گذشته، در شهرهایی مانند سقز و کامیاران نیز نمایشگاه‌های صنایع‌دستی در کنار موکب‌ها برپا شد و هنرمندان استان توانستند محصولات خود را به زائران عرضه کنند.
طالب‌نیا این اقدام را فرصتی برای حمایت از هنرمندان صنایع‌دستی دانست و افزود: صنایع‌دستی بخشی از هویت فرهنگی کردستان است و معرفی آن در کنار جاذبه‌های گردشگری، می‌تواند تصویر کامل‌تری از ظرفیت‌های استان به گردشگران ارائه دهد.
وی در ادامه این گفت‌وگو با تشریح مهم‌ترین مزیت‌های گردشگری کردستان اظهار کرد: اگر بخواهیم ظرفیت‌های گردشگری استان را دسته‌بندی کنیم، بدون تردید گردشگری روستایی یکی از شاخص‌ترین مزیت‌های کردستان است؛ ظرفیتی که در سال‌های اخیر بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته و می‌تواند به یکی از محورهای اصلی توسعه اقتصادی استان تبدیل شود.
وی با اشاره به ثبت جهانی منظر فرهنگی هورامان افزود: هورامان تنها یک منطقه گردشگری نیست، بلکه مجموعه‌ای از ده‌ها روستای اصیل، تاریخی و ارزشمند را در خود جای داده که هر یک از آن‌ها دارای معماری، فرهنگ، آیین‌ها و سبک زندگی ویژه‌ای هستند. به جرأت می‌توان گفت بسیاری از این روستاها در سطح کشور کم‌نظیرند و ظرفیت بالایی برای جذب گردشگران داخلی و خارجی دارند.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی کردستان ادامه داد: طی سال‌های اخیر تعداد اقامتگاه‌های بوم‌گردی استان افزایش قابل توجهی داشته و یکی از سیاست‌های جدی اداره‌کل در سال جاری نیز توسعه این اقامتگاه‌ها در روستاهای شاخص است؛ زیرا معتقدیم رونق بوم‌گردی علاوه بر ایجاد اشتغال، به حفظ فرهنگ بومی، جلوگیری از مهاجرت روستاییان و توسعه متوازن مناطق کمتر برخوردار کمک می‌کند.
طالب‌نیا با بیان اینکه کردستان در حوزه طبیعت‌گردی نیز از جایگاه ممتازی برخوردار است، گفت: مناطق طبیعی استان ازجمله سارال، ارتفاعات سرسبز، جنگل‌ها و چشم‌اندازهای کم‌نظیر، به‌ویژه در فصل‌های بهار و پاییز، از زیباترین جلوه‌های طبیعت ایران به‌شمار می‌روند و هر ساله میزبان گردشگران بسیاری هستند.
وی افزود: دریاچه زریوار مریوان یکی از شاخص‌ترین جاذبه‌های طبیعی کشور است که به‌دلیل موقعیت جغرافیایی، شرایط اقلیمی و مناظر چشم‌نواز، ظرفیت بالایی برای توسعه گردشگری دارد. همچنین روستای دره‌تفی که به «روستای لک‌لک‌ها» شهرت یافته، نمونه‌ای کم‌نظیر از همزیستی انسان و طبیعت است و می‌تواند به‌عنوان یکی از برندهای گردشگری طبیعی استان بیش از پیش معرفی شود.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی کردستان در ادامه به ظرفیت‌های تاریخی استان اشاره کرد و گفت: سنندج یکی از ارزشمندترین شهرهای تاریخی ایران است و اگر به‌درستی معرفی شود، می‌تواند در کنار شهرهایی همچون اصفهان، شیراز، کرمان و قزوین به‌عنوان یکی از مقاصد مهم گردشگری شهری کشور مطرح شود.
طالب‌نیا افزود: سنندج مجموعه‌ای ارزشمند از بناهای تاریخی را در خود جای داده است؛ از بازار تاریخی گرفته تا مسجد جامع، عمارت خسروآباد، عمارت آصف، عمارت شیخ‌الاسلام، عمارت مشیردیوان و ده‌ها بنای شاخص دیگر که نشان‌دهنده جایگاه این شهر در چند قرن گذشته است.
وی تصریح کرد: وجود بیش از 100 عمارت تاریخی شاخص در سنندج، بیانگر پیشینه غنی معماری و شهرسازی این منطقه است و این آثار، سرمایه‌ای ارزشمند برای توسعه گردشگری فرهنگی به‌شمار می‌روند.
وی با اشاره به ظرفیت‌های گردشگری تجاری نیز گفت: شهرستان بانه با بازارهای مرزی خود سال‌هاست به‌عنوان یکی از مقاصد سفر شناخته می‌شود و برنامه‌ریزی برای برگزاری رویدادهای گردشگری و جشنواره‌های مرتبط با بازارهای مرزی می‌تواند به ماندگاری بیشتر گردشگران و افزایش مدت اقامت آنان در استان کمک کند.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی کردستان همچنین روستای تاریخی پالنگان را از دیگر ظرفیت‌های برجسته استان دانست و افزود: معماری پلکانی، طبیعت بکر و سبک زندگی سنتی مردم این روستا، پالنگان را به یکی از شناخته‌شده‌ترین روستاهای گردشگری ایران تبدیل کرده است.
طالب‌نیا در ادامه به مجموعه تاریخی و مذهبی «باباگرگر» اشاره کرد و گفت: این مجموعه نمونه‌ای کم‌نظیر از تلفیق گردشگری تاریخی، مذهبی و طبیعی است. پیشینه آن به هزاران سال قبل بازمی‌گردد و در دوره‌های مختلف تاریخی، از آیین مهر و زرتشتی تا دوران اسلامی، همواره جایگاه مذهبی خود را حفظ کرده است.
وی افزود: وجود امامزاده در این مجموعه موجب شده که زائران بسیاری از استان‌های کردستان، کرمانشاه، زنجان، لرستان و دیگر مناطق غرب کشور برای زیارت به این مکان سفر کنند و این موضوع ظرفیت ارزشمندی برای توسعه گردشگری مذهبی استان ایجاد کرده است.
وی همچنین به اهمیت محوطه تاریخی «زیویه» اشاره کرد و گفت: آثار ارزشمند کشف‌شده از این محوطه اکنون در 13 موزه‌ معتبر جهان نگهداری می‌شوند و این موضوع نشان‌دهنده اهمیت تمدنی و تاریخی این منطقه است. پژوهش‌های باستان‌شناسی نشان می‌دهد تمدن شکل‌گرفته در زیویه تأثیر قابل توجهی بر معماری و هنر دوره‌های بعدی ایران داشته و این محوطه از مهم‌ترین گنجینه‌های تاریخی کشور به‌شمار می‌رود.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی کردستان اربعین را فرصتی استثنایی برای معرفی کردستان عنوان کرد و گفت: امروز رقابت استان‌ها برای جذب گردشگر تنها به تبلیغات محدود نمی‌شود، بلکه باید از هر فرصت ملی برای معرفی ظرفیت‌ها استفاده کرد و اربعین یکی از بهترین این فرصت‌هاست.
طالب‌نیا تأکید کرد: وقتی همه این ظرفیت‌ها شامل گردشگری روستایی، طبیعت‌گردی، گردشگری تاریخی، مذهبی، فرهنگی و تجاری در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، کردستان به یکی از کامل‌ترین و متنوع‌ترین مقاصد گردشگری کشور تبدیل می‌شود؛ استانی که می‌تواند پاسخگوی سلایق مختلف گردشگران باشد.
وی اظهار کرد: بهره‌گیری از ظرفیت اربعین برای معرفی این قابلیت‌ها، تنها آغاز یک مسیر است و اگر این برنامه‌ها با توسعه زیرساخت‌ها، سرمایه‌گذاری، تبلیغات هدفمند و همکاری دستگاه‌های مختلف همراه شود، می‌توان انتظار داشت که کردستان در سال‌های آینده سهم بیشتری از بازار گردشگری کشور را به خود اختصاص دهد.
مع‌الوصف اربعین حسینی امروز تنها یک آیین مذهبی نیست؛ بلکه به رویدادی عظیم با آثار فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی تبدیل شده است. میلیون‌ها زائری که هر سال از مرزهای غربی کشور عبور می‌کنند، سرمایه‌ای ارزشمند برای استان‌های مرزی به‌شمار می‌روند؛ ظرفیتی که اگر با برنامه‌ریزی درست همراه شود، می‌تواند به توسعه پایدار گردشگری و رونق اقتصاد محلی منجر شود؛ بنابراین اقدام اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی کردستان در راه‌اندازی موکب‌های تخصصی و معرفی جاذبه‌های گردشگری به زائران، نشان می‌دهد نگاه این استان به اربعین از یک رویکرد صرفاً خدماتی فراتر رفته و به سمت بهره‌برداری فرهنگی و اقتصادی از این رویداد حرکت کرده است. با این حال، تبدیل زائران امروز به گردشگران فردا، مستلزم تکمیل زیرساخت‌ها، تقویت اقامتگاه‌های بوم‌گردی، بهبود خدمات گردشگری، برندسازی و تبلیغات مستمر است.
با توجه به آنچه گفته شد؛ کردستان با برخورداری از هورامان جهانی، پالنگان، زریوار، بازارهای مرزی، بناهای تاریخی سنندج، محوطه‌های باستانی و فرهنگ غنی کُردی، از معدود استان‌هایی است که تقریباً همه گونه‌های گردشگری را در خود جای داده است. اگر این ظرفیت‌ها در قالب یک برنامه جامع معرفی و مدیریت شوند، اربعین می‌تواند به فصل تازه‌ای در رونق گردشگری، جذب سرمایه‌گذاری، ایجاد اشتغال و شکوفایی اقتصاد استان تبدیل شود؛ فرصتی که بهره‌گیری هوشمندانه از آن، نیازمند تداوم برنامه‌ریزی و همکاری همه دستگاه‌های مسئول است.