دهیار روستای سولان با اشاره به اینکه در سال جاری از هر هکتار زمین این منطقه 30 تن سیر برداشت شده، گفت: متأسفانه در نبود صادرات مطلوب، وضعیت فروش کشاورزان خوب نیست، پویایی بازار منطقه در گرو ورود قاطع جهاد کشاورزی، مشارکت تعاونی‌ها و بخش خصوصی و تسهیل موانع صادراتی است.
خاک حاصلخیز دامنه‌های الوند و اقلیم کوهپایه‌ای همدان، سال‌هاست که بستری بی‌بدیل را برای پرورش «طلای سفید» فراهم آورده؛ محصولی راهبردی با خواص درمانی و ویژگی‌های منحصر‌به‌فرد ژنتیکی که از نظر فاکتورهای کیفی، خلوص، ماده مؤثره، عطر و تندی، نه‌تنها در فلات ایران رتبه‌ای بی‌رقیب دارد، بلکه واجد مزیت‌های رقابتی انکارناپذیر در تراز بازارهای فرامرزی است.
در قلب این گستره پربار، روستای «سولان» به‌عنوان قطب نام‌آشنا و ویترین عینی زنجیره ارزش سیر کشور، نمادی تحسین‌برانگیز از پیوند بوم‌گردی کشاورزی، رونق اقتصادی پایدار و حتی محرک الگوی «مهاجرت معکوس» به‌شمار می‌رود؛ سرزمینی که با شکستن رکوردهای عملکرد هکتاری، توانسته نقشی پیشران در اشتغال‌زایی هزاران نفر در منطقه‌ایفا کند.
با این همه، واقعیتِ امروزِ اقتصاد کشاورزی منطقه، روایتی دوگانه از «وفور تولید» در پای بوته‌ها و «انسداد مجاری تجاری» در فراسوی مرزهاست. قفل شدن مسیرهای تبادل و عدم تکوین زیرساخت‌های پایدار در صنایع تبدیلی، دسترنج یک‌ساله زارعان را در تنگنای افت شدید قیمت و جولان لجام‌گسیخته واسطه‌گران قرار داده است.
در این میان غفلت از ویژندسازی تجاری، تهدیدی عینی برای انگیزه زیست‌بوم تولید محسوب می‌شود. عبور از خام‌فروشی، صیانت از خلوص ذخایر بومی در برابر رقبای منطقه‌ای و گشایش مبادی صادراتی، اکنون به مطالبه‌ای جدی برای خروج این صنعت از رکود تبدیل شده است. با توجه به اهمیت موضوع در این خصوص با دهیار روستای سولان گفت‌وگو کردیم که در ادامه می‌خوانید:
سجاد بشارتی‌امیر، با اشاره به وضعیت تولید محصول سیر در سال جاری اظهار کرد: با تلاش کشاورزان، شاهد ثبت رکوردهای بسیار خوبی در میزان برداشت در واحد سطح بودیم؛ به‌طوری‌که عملکرد مزارع به حدود 30 تن در هر هکتار رسید اما متأسفانه به‌دلیل شرایط جنگی و تحولات اخیر منطقه، صادرات این محصول راهبردی با موانع جدی روبه‌رو و عملاً متوقف شد.
وی افزود: با وجود وفور محصول باکیفیت، به‌دلیل بسته بودن کانال‌های صادراتی، کشاورز با چالش جدی مواجه شده و قیمت خرید محصول به‌شدت کاهش یافته است.
دهیار سولان با تشریح وضعیت نرخ‌گذاری قیمت عمده و خرد تصریح کرد: در حال حاضر هر کیلوگرم سیر درجه یک به‌صورت عمده و تناژ با قیمتی بین 50 تا 60 هزار تومان و در بازار خرده‌فروشی با قیمتی بین 100 تا 150 هزار تومان به دست مصرف‌کننده می‌رسد.
*صنایع تبدیلی و فرآوری؛ از اسلایس و پودر تا استخراج عصاره
بشارتی‌امیر با اشاره به تلاش‌های کارآفرینان محلی برای گذر از خام‌فروشی عنوان کرد: در سال‌های اخیر و به‌ویژه امسال، جمعی از کارآفرینان در روستا به حوزه صنایع تبدیلی ورود پیدا کرده‌اند. هم‌اکنون اقداماتی نظیر تولید پودر سیر، اسلایس، پوست‌گیری و حتی استخراج عصاره دارویی سیر در حال انجام است؛ هرچند به‌دلیل حجم بالای تولید، این میزان فرآوری هنوز نتوانسته به طور کامل افت قیمت ناشی از عدم صادرات را جبران کند.
*آخرین وضعیت احداث «شهرک تخصصی سیر» در منطقه انصارالامام
وی راه‌اندازی شهرک تخصصی سیر را مهم‌ترین گام برای حذف دلالان دانست و گفت: با پیگیری‌های استاندار، نمایندگان مجلس و مسئولان شهرستانی، پروژه شهرک سیر به‌عنوان یک امتیاز حیاتی برای استان در دستور کار قرار گرفت. پس از طی مراحل قانونی و رفع موانع زیست‌محیطی و زیرساختی، جانمایی زمین در منطقه انصارالامام (ینگجه) انجام شد و کارهای اولیه آن به اتمام رسیده است.
وی ابراز امیدواری کرد: با بهره‌برداری کامل از این شهرک، علاوه بر حذف کامل خام‌فروشی، بستر توسعه بازرگانی و ساماندهی صادرات مستقیم به کشورهای حوزه خلیج فارس و بازارهای بین‌المللی فراهم خواهد شد.
*سولان؛ ویترین گردشگری کشاورزی و پیشران مهاجرت معکوس
این مسئول با تبیین موقعیت جغرافیایی و تجاری روستای سولان تشریح کرد: روستای سولان در مسیر گردشگری منطقه امامزاده محسن (ع) به‌عنوان ویترین عرضه مستقیم محصولات کشاورزی شناخته می‌شود. مسافران و گردشگران در بدو ورود به همدان با این منطقه آشنا می‌شوند و خرید می‌کنند.
بشارتی‌امیر با اشاره به اینکه این موضوع موجب توقف مهاجرت افراد به شهر شده، افزود: رونق کشت و تجارت سیر نه‌تنها مانع مهاجرت روستاییان شده، بلکه پدیده «مهاجرت معکوس» را نیز رقم زده است.
وی با اشاره به اینکه متأسفانه برخی دلالان و واسطه‌ها سیر سایر مناطق کشور مانند تبریز را وارد کرده و با نام و ویژند سیر اصیل همدان یا سیر همدان به فروش می‌رسانند یا بسته‌بندی می‌کنند، گفت: این در حالی است که بر اساس تحلیل‌های دقیق آزمایشگاهی، سیر همدان از منظر مؤلفه‌های کیفی، طعم، تندی، عطر و خواص دارویی در کشور بی‌رقیب است و رتبه نخست را دارد.
وی تأکید کرد: با این حال، نبود نشان‌های تجاری خاص و ضعف در سیستم سورت و بسته‌بندی شناسنامه‌دار، راه را برای سوءاستفاده باز گذاشته است.
دهیار روستای سولان با بیان اینکه سازمان جهاد کشاورزی باید در زمینه حفظ ذخایر ژنتیکی و عقیم‌سازی تجاری بذر سیر همدان همانند الگویی که کشورهایی نظیر چین پیاده می‌کنند، ورود کند، تصریح کرد: ما در سال‌های گذشته شاهد بودیم که خریدارانی از پاکستان و افغانستان پیاز مرغوب سیر را از اینجا خارج کرده و در کشورهای خود کشت کردند و به این ترتیب، زنجیره تقاضای سال‌های بعد تضعیف شد.
بشارتی‌امیر در پاسخ به این پرسش که در حوزه ویژندسازی، خود اهالی و تولیدکنندگان منطقه چه اقداماتی انجام داده‌اند؟ توضیح داد: این کار ماهیتاً فرآیندی تخصصی و زمان‌بر است. شماری از چهره‌های سرشناس و فعالان باسابقه این صنف برای ثبت ویژندهای اختصاصی اقدام کرده‌اند، اما دیوان‌سالای پیچیده اداری، به‌ویژه در فرآیند دریافت نشان «سیب سلامت» و استانداردهای غذا و دارو، انرژی و زمان زیادی از متقاضیان می‌گیرد.
وی تأکید کرد: خوشبختانه با پیگیری‌های استاندار و معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری، تسهیل‌گری‌هایی صورت گرفت تا این فرآیند کوتاه‌تر شود. ما نیز به‌صورت مستمر اهالی و کارگاه‌داران را تشویق کرده‌ایم تا با ایجاد غرفه‌ها، ویترین‌های استاندارد و طراحی ویژندهای مستقل و انحصاری وارد بازار شوند.
وی در خصوص میزان اشتغال‌زایی این محصول گفت: اشتغال در حوزه سیر عمدتاً ماهیتی فصلی دارد، اما گستردگی آن در تمام طول سال مشهود است؛ از بهار با برداشت «سیر قرمز» آغاز شده و در تابستان و پاییز به اوج خود می‌رسد.
این دهیار با بیان اینکه در روستای سولان بین سه تا چهار هزار نفر در منطقه مشغول به‌کار می‌شوند، ابراز کرد: حدود دو هزار نفر از آن‌ها بومیان روستا و بالغ بر دو هزار نفر نیز نیروهای کارگر (به‌ویژه بانوان در کارگاه‌ها) از روستاها و مناطق اطراف و حتی مرکز شهر همدان هستند.
بشارتی‌امیر درخصوص اشتغال غیرمستقیم عنوان کرد: در سطح منطقه، انبارها، پایانه‌ها و واحدهای مستقر در شهرک صنعتی بهاران و نواحی همجوار این زنجیره، برای بیش از 6 هزار نفر اشتغال غیرمستقیم ایجاد کرده‌اند.
وی در ادامه به تعداد واحدهای کارگاهی فعال در زمینه فرآوری، سورتینگ و بسته‌بندی پرداخت و افزود: در مجموع، اهالی سولان مالکیت و مدیریت بیش از 50 کارگاه فرآوری (پوست‌کنی و تولید فرآورده‌ها) را در اختیار دارند. همچنین پنج تا 6 واحد از این کارگاه‌ها به سیستم‌های بهداشتی استاندارد و تصفیه‌خانه اختصاصی فاضلاب مجهزند تا از آلودگی منابع آب و محیط‌زیست جلوگیری شود.
دهیار روستای سولان خاطرنشان کرد: حدود 110 کارگاه و واحد فعال در زمینه سورت، درجه‌بندی و بسته‌بندی در قالب جعبه‌های استاندارد 5 و 10 کیلوگرمی در منطقه فعالیت می‌کنند.
بشارتی‌امیر با تأکید بر لزوم نجات اقتصاد سیرکاران اظهار کرد: کشاورز تمام دارایی و زحمت یک‌ساله‌اش را در زمین می‌کارد، اما هنگام برداشت، دلالان با سودی ناچیز حاصل دسترنج او را به یغما می‌برند و دست تولیدکننده خالی می‌ماند.
وی در پایان گفت: امروز نجات معیشت کشاورز و پویایی بازار منطقه در گرو ورود قاطع جهاد کشاورزی، مشارکت تعاونی‌ها و بخش خصوصی و مهم‌تر از همه، تسهیل موانع صادراتی است. اگر مسیر صادرات سیر همدان هموار شود، هم اقتصاد منطقه احیا می‌شود و هم دست دلالان از جیب کشاورز کوتاه می‌شود.

شهره کرمی