سپهرغرب، گروه خبر: مجری طرح ملی گیاهان دارویی جهاد کشاورزی کردستان گفت: در حال حاضر 204 الی 208 گونه به عنوان گونه‌های دارویی در سطح استان شناسایی شده است و همین نشان می‌دهد که کردستان یکی از استان‌های مساعد برای رشد و کشت گیاهان دارویی است.

یکی از ظرفیت‌های بالقوه کردستان که می‌توان زمینه یک جهش اقتصادی بلند را برای استان فراهم و به‌تبع آن، منابع سرشار ارزی را نیز نصیب کشورمان کند، «گیاهان دارویی» است، کردستان یک از استان‌های منحصر به‌فرد در زمینه کشت گیاهان دارویی است چرا که تقریباً اکثر گونه‌های گیاهان دارویی در کردستان امکان کشت و تولید دارند!

زیست‌بوم ایران و به طور خاص استان کردستان به‌صورت طبیعی خاستگاه حجم عظیمی از گونه‌های گیاهان دارویی بومی است در حالیکه حتی از یک‌صدم این ظرفیت عظیم و ملی که به‌صورت خدادادی در اختیارمان قرار دارد، استفاده نمی‌شود.

برای بررسی وضعیت کشت گیاهان دارویی در کردستان با محمد مرادی مجری طرح ملی گیاهان دارویی جهاد کشاورزی کردستان گفت‌وگویی انجام شده که در ادامه می‌خوانید

      جایگاه ایران و همچنین استان کردستان در زمینه تولید و کشت گیاهان دارویی به چه صورت است؟

ایران از لحاظ تنوع گیاهی جزء 8 کشور برتر دنیا است، 90 درصد از گونه‌هایی که به عنوان گیاهان دارویی می‌شناسیم در ایران وجود دارد و تحقیقات نشان داده که بیشتر از دو هزار و 300 گونه گیاهی که در ایران وجود دارد شاید حدود دوسوم آن‌ها گونه‌های دارویی است که اکثر آن‌ها از قدیم‌الایام به وسیله طبیبان و حکیمان ایرانی شناسایی شده و از آن‌ها برای درمان بسیاری از بیماری‌ها استفاده شده است.

     شناسایی 204 گونه گیاهان دارویی در کردستان

قسمتی از استان دارای مراتع درجه یک است که می‌توانند به عنوان ذخایز ژنتیکی و رویشگاه‌های طبیعی برای گونه‌های دارویی در سطح کشور باشد، با توجه به تحقیقاتی که همکاران ما در مرکز تحقیقات انجام دادند در حال حاضر 204 الی 208 گونه به عنوان گونه‌های دارویی در سطح استان شناسایی شده است و همین نشان می‌دهد که استان کردستان یکی از استان‌های مساعد برای رشد و کشت گیاهان دارویی است اما متاسفانه چون در گذشته کارها و فعالیت‌های خاصی در راستای توسعه کشت و فرآوری گیاهان دارویی در کشور صورت نگرفته است رشد چشمگیری در این بخش نداشتیم این درحالی است که تعدادی از کشورهای دیگر در این زمینه حرکت‌های خوبی را شروع کرده‌اند و بخاطر اینکه داروهای شیمیایی اثرات سویی داشته جدیدا دوباره به عنوان آشتی با طبیعت، استفاده از گونه‌های گیاهی را شروع کردند و به عنوان کشورهای برتر در این حوزه کار می‌کنند، امروز امریکا، چین، هند و... به عنوان کشورهای صادرکننده برتر گونه‌های گیاهی در دنیا مطرح هستند.

امروز با توجه به اقبال و برگشت مردم به استفاده از گیاهان دارویی کشور آلمان به اندازه نفتی که ما صادر می‌کنیم در زمینه صادرات گیاهان دارویی درآمد کسب می‌کند پس ما هم با توجه به شرایط آب و هوایی، زمین‌های مساعد و نیروی انسانی که داریم می‌توانیم با برنامه‌ریزی جایگاه خاصی در این حوزه پیدا کنیم.

     وزارت جهاد کشاورزی برای توسعه کشت گیاهان دارویی چه برنامه‌ای دارد؟

چون گیاهان دارویی به عنوان یکی از برنامه‌های اولویت‌دار خود وزارت جهاد کشاورزی مطرح شده است، در سطح وزارتخانه زیر نظر وزیر پستی به عنوان مجری طرح توسعه گیاهان دارویی تعریف شده که به تبع آن در سطح استان‌ها هم، چنین پستی لحاظ شده که بصورت جدی این موضوع را در سطح استان‌ها پیگیری کنند.

در سال 97 در استان کردستان حدود یک هزار و 981 هکتار سطح زیر کشت گیاهان دارویی داشتیم که 6 هزار تن گیاهان دارویی از آن برداشت شده است، این اعداد و ارقام نشان می‌دهد که استان کردستان ظرفیت لازم برای توسعه گیاهان دارویی را دارد و می‌تواند یکی از استان‌های برتر در زمینه گیاهان دارویی باشد.

در چند سال گذشته کشت و کال گیاهان دارویی در سطح استان بسیار خوب توسعه پیدا کرده و مردم استقبال خوبی از این کشت کردند.

     برگزاری کلاس‌های آموزشی کشت گیاهان دارویی

در راستای ترویج و توسعه گیاهان دارویی در سطح استان، کلاس‌های آموزشی یک روزه و چند روزه مهارتی با حضور اساتید مجرب و آگاه در زمینه کشت و کال گیاهان دارویی برگزار کردیم که توان علمی و عملی افرادی که در این کلاس‌ها شرکت می‌کنند و به‌خصوص بهره‌برداران گیاهان دارویی را بالا ببریم از طرف دیگر با همکاری معاونت ترویج سایت‌هایی الگویی برای کشت گونه‌های خاص از گیاهان دارویی را در سطح استان ایجاد کردیم که افراد از نزدیک با نحوه کاشت، داشت و برداشت آنها آشنا شوند.

     ایجاد شرکت‌های کشاورزی در سطح کردستان

با توجه به اینکه بحث تضمینی خرید گیاهان دارویی بسیار مهم است و نقش اساسی در توسعه کشت گیاهان دارویی دارد به منظور اینکه بهره‌برداران ما به گونه‌ای کشت کنند که برای فروش سردرگم نشوند شرکت‌هایی به درخواست تعدادی از فارغ التحصیلان رشته کشاورزی در سطح استان ایجاد کردیم که این شرکت‌ها هم نهاده‌های موردنیاز برای کشت گونه‌های گیاهان دارویی شامل بذر، قلمه، پیاز و نشا را برای بهره‌برداران فراهم می‌کنند، هم آموزش‌های لازم برای کاشت، داشت و برداشت را به بهره‌برداران می‌دهند و هم در نهایت محصول تولیدی را بصورت تضمینی از آنها خریداری می‌کنند.

با فعال شدن این شرکت‌ها هم باری از روی دوش سیستم دولتی برداشته شد و بخش خصوصی فعال و هم زمینه اشتغال افراد بیشتری فراهم می‌شود یعنی به شکلی، کشاورزی قراردادی که یکی از اهداف مهم دولت است ایجاد شده به‌طوری که هیچ‌کس خودسرانه کشتی انجام نمی‌دهد بلکه اول محل فروش محصول تعیین بعد نسبت به کشت آن محصول اقدام می‌شود.

با توجه به اینکه بحث فروش گیاهان دارویی بسیار مهم است لذا گونه‌هایی را برای کشت به مردم معرفی کردیم که از لحاظ بازار فروش مشکلی نداشته باشند مثلا در حال حاضر در استان کردستان گونه‌های گیاهی شامل زعفران، گل محمدی، سماق، سنجد و گونه‌های یک ساله مثل سیاله، رازیانه، کاسنی، ختمی و... بسته به نوع بازار، کشش بازار و تقاضایی که وجود دارد کشت می‌شود.

برای نخستین بار در استان کردستان یکی از فارغ‌التحصیلان رشته کشاورزی واحد تکثیر گل محمدی که یکی از برنامه‌های توسعه کشت در استان است را راه‌اندازی کرده است و از طرف سازمان جنگل‌ها و مراتع نیز گونه‌هایی از گل محمدی که با شرایط آب و هوایی استان منطبق است را در اختیار این واحد قرار دادند که بتواند این ارقام را تکثیر و آن را در اختیار بهره‌بردارانی که در آینده می‌خواهند کشت گل محمدی را انجام دهند قرار دهند.

     ارائه تسهیلات حمایتی به بهره‌برداران گیاهان دارویی

یکی دیگر از برنامه‌هایی که پیگیری می‌کنیم ارائه تسهیلات حمایتی به بهره‌برداران بخش کشاورزی است در همین راستا سازمان جهاد کشاورزی تسهیلاتی کم‌بهره و با بازپرداخت طولانی مدت از صندوق توسعه ملی و از محل تبصره 18 در اختیار بهره‌برداران قرار می‌دهد در واقع این تسهیلات به افرادی که توان مالی آنها پایین است ارائه می‌شود که انگیزه و تشویقی در بین مردم محلی برای کشت گیاهان دارویی ایجاد شود.

امسال 118 نفر از بهره‌برداران گونه‌های گیاهی را برای دریافت تسهیلات کم‌بهره به بانک‌ها معرفی کردیم.

     اختصاص یک سوم طرح توسعه باغات کردستان به کشت گیاهان دارویی

یکی از طرح‌های پیشران در سطح استان طرح توسعه 50 هزار هکتاری باغات است که یک سوم آن را به کشت گیاهان دارویی یک ساله و چند ساله اختصاص دادیم اگر اعتبارات لازم تحصیص پیدا کند سازمان جهاد کشاورزی استان آمادگی لازم دارد که در تمام سطح استان بسته به میزان بارندگی و شرایط طبیعی شهرستان‌ها کشت گیاهان دارویی را توسعه دهد.

     جایگزین کردن کشت گیاهان دارویی با کشت‌هایی با نیاز آبی بالا

با توجه به اینکه گیاهان دارویی نیاز آبی کمی دارند بنابراین گزینه مناسبی برای کشت در دشت‌های شرقی استان که به دشت‌های ممنوعه معروف هستند است در واقع می‌شود کشت گیاهان دارویی را به عنوان الگوی کشتی در سطح استان معرفی کنیم که کشاورزان این گونه‌ها را با گونه‌های رایج که نیاز آبی بالایی دارند جایگزین کنند البته باید گونه‌هایی را معرفی کنیم که از نظر اقتصادی کشاورزان دغدغه این را نداشته باشند که درآمد آنها پایین بیایید در واقع ما محصولاتی پیشنهاد می‌کنیم که بتوانند جایگزین اقتصادی کشت‌های قبلی آنها باشد.

      در زمینه فرآوری گیاهان دارویی چه اقداماتی در سطح استان انجام شده است؟

با این هدف که بخشی از گونه‌های گیاهان دارویی به‌صورت خام از استان خارج نشود با همکاری مدیریت صنایع جهاد کشاورزی واحدهای تولیدی و فرآوری کوچک خانگی تا واحدهای صنعتی بزرگ در استان راه‌اندازی شده است که تعدادی از این واحدها هم به خارج از کشور صادرات دارند.

شرکت گیاهان دارویی شفا یکی از شرکت‌های بزرگ در استان است که هم در زمینه فرآوری گیاهان دارویی و هم در زمینه صادرات و طب سنتی یکی از شرکت‌های صاحب نام در سطح کشور است. شرکت دیگری در استان داریم که مکمل‌های گیاهان دارویی تولید می‌کند و این مکمل‌ها را به کشورهای همجوار صادر می‌کند البته شرکت‌های کوچکی هم بصورت خانگی داریم که روز به روز بر تعدادشان افزوده می‌شود لذا این واحدهای فرآوری باعث می‌شود حتی گیاهان دارویی که در سطح استان کشت می‌کنیم بصورت خام از استان خارج نشود امیدواریم بتوانیم صنایع جانبی گیاهان دارویی بیشتری در سطح استان ایجاد کنیم که بتوانیم اشتغال‌زایی بیشتری ایجاد کنیم.

ایجاد زنجیره گیاهان دارویی در کردستان

در بحث تامین نهاده گیاهان دارویی بخاطر اینکه دنبال تامین نهاده در استان‌های دیگر نباشیم شرکت‌هایی با درخواست تعدادی از فارغ‌التحصیلان دانشگاهی در سطح استان تاسیس کردیم تا زنجیره گیاهان دارویی از تولید نهاده تا فرآوری و فروش در استان وجود داشته باشد به عنوان مثال در قروه دو واحد گیاهان دارویی راه‌اندازی شده است که در سال 99 کاملا به بهره‌برداری می‌رسد.

      چه مشکلاتی در این حوزه وجود دارد؟

بیشتر افرادی که در سطح استان بهره‌بردار گیاهان دارویی هستند دانش فنی و علمی کمی دارند، در سطح استان هم مراکز علمی و آموزشی که به‌صورت اختصاصی و خصوصی این افراد را زیر چتر آموزشی خود قرار دهند و آموزش‌های مدت‌دار و تخصصی به آن‌ها ارائه دهند که زمینه علمی و عملی بهره‌برداران و کارشناسان بالا برود وجود ندارد.

حمایت دولت مسئله بعدی است، اگر دولت همانند امسال تسهیلات کم‌بهره با مدت بازپرداخت طولانی در اختیار افراد قرار دهد می‌توانیم در زمینه توسعه گیاهان دارویی رشد کنیم.

مشکل سوم نبودن و یا کم بودن مراکز فرآوری گیاهان دارویی است متاسفانه بعضا بسیاری از گونه‌های دارویی که در استان می‌روید با قیمت بسیار پایین بصورت خام از استان خارج می‌شود و در مقابل دیگران با قیمت چندین برابر یا آن را صادر و یا به استان خود ما برمی‌گردانند در صورتی که اگر ما می‌توانستیم تعداد مراکز فرآوری را در استان بیشتر کنیم و تسهیلات در اختیار افرادی که متقاضی فرآوری، بسته‌بندی و صادرات گیاهان دارویی هستند قرار دهیم می‌توانستیم این مشکل را حل کنیم.

     چرا قیمت بعضی گونه‌های دارویی که وارد کشور می‌شود پایین‌تر از قیمت داخلی آن است؟

مشکل بعدی مکانیزه نبودن مزارع کشت گیاهان دارویی است امروز گونه‌های دارویی از کشورهای مختلف با قیمتی بسیار پایین‌تر از قیمت تمام شده محصول داخلی وارد کشور می‌شود دلیل آن هم این است که آنها از تجهیزات مکانیزه برای کم کردن هزینه‌های تولید خود استفاده می‌کنند ولی متاسفانه ماشین‌آلات ما برای کشت و کال گیاهان دارویی هم در سطح کشور و هم در سطح استان بسیار ضعیف است.

با تمام اینها امیدواریم با رفع این مشکلات در آینده نه چندان دور استان کردستان به عنوان یکی از قطب‌های تولید گیاهان دارویی هم در زمینه تولید و هم در زمینه فرآوری تبدیل شود.