حفظ محیطزیست با مدیریت زباله در منزل
سپهرغرب، گروه زیستبوم: زباله اصطلاحاً به فضولات جامد، نیمهجامد و یا مایعی گفته میشود که ظاهراً بهدردنخور بوده و دور ریخته میشوند؛ زباله خانگی شاید مهمترین بخش زباله محسوب شده که درصورت تفکیک و مدیرت صحیح، بتواند بخشی از سرمایههای ملی را بازگرداند.
امروزه بهدلیل افزایش جمعیت، زبالههای شهرها نیز افزایش یافته، از آن گذشته رواج فرهنگ مصرف سبب شده است در شهرهای بزرگی همچون تهران هر فرد روزانه 099 گرم زباله تولید کند؛ زبالههای خانگی عبارتاند از: پسماندههای مواد خوراکی، کاغذ، شیشه، فلزات، پلاستیک، پارچه و غیره. بخش بزرگی از زبالههای خانگی را پسماندههای گیاهی و حیوانی مثل پسمانده سبزیها، پوست و ضایعات میوه و استخوان و ضایعات گوشت، مرغ و ماهی تشکیل میدهند که زباله «تر» به حساب میآیند.
کاغذ و مقوا اعم از روزنامه، کتاب، دفتر و کاغذ بستهبندی نیز بخش بزرگ دیگری از زباله را تشکیل میدهند.
انواع پلاستیک، ظروف یکبارمصرف، اسباببازی و قوطیهای فلزی و شیشهای نیز بخشی از زبالههای منازل است؛ باید توجه کرد تمام موادی که ازنظر ما بهدردبخور نیستند، دورریختنی نیست. اگر به هزینههای جمعآوری و دفن زباله نگاهی بیندازیم، متوجه میشویم که با کمی دقت میتوان از استهلاک چه سرمایه قابل توجهی جلوگیری کرد.
برای تولید هر تُن کاغذ باید 51 اصله درخت تنومند قطع شود و برای تولید هر تُن آلومینیوم چهار تُن سنگ معدن و هفت تُن زغالسنگ و قیر لازم است. برای تولید شیشه باید مقدار زیادی شن و ماسه از زمین استخراج شود، عمل حفاری و استخراج منظره زشتی به محل معدن میدهد و علاوهبر آن مقدار زیادی سوخت و آب نیز مصرف میشود.
هر تُن زباله حدود 499 مترمکعب گاز گلخانهای دیاکسید کربن متصاعد میکند و از هر تُن زباله 499 تا 099 لیتر شیرابه خارج میشود که میتواند تأثیر خطرناکی روی آب و خاک داشته باشد و محلهای دفن زباله هرروز گسترش بیشتری پیدا میکنند.
اگر تولید زباله به همین ترتیب ادامه داشته باشد، مدت زیادی طول نخواهد کشید که تمام اراضی اطراف شهرها پُر از زباله شده و محلی برای دفن زباله باقی نخواهد ماند؛ بازگشت به طبیعت در مورد بسیاری از مواد موجود در زباله به طول میانجامد و این مواد سالها باعث آلودگی و آسیب به محیطزیست میشوند؛ شیشه و قوطیهای فلزی و بهویژه آلومینیومی صدها سال روی زمین باقی میمانند، کیسهها و ظروف پلاستیکی که یک روز بهدلیل سبکی و دوام آنها ساخته شدند، امروزه عامل بزرگترین مشکلات زیستمحیطی هستند، پلاستیک غیر قابل تجزیه است و کیسههای نایلونی بهطور متوسط 199 سال در محیط باقی میمانند.
کیسههای پلاستیکی همراه باد همهجا پخش میشوند و بیشتر آنها سر از دریا درآورده و بهوسیله جانداران بلعیده شده و سبب مرگ آنها میشوند.
چنانچه پلاستیک و نایلون موجود در زباله سوزانده شود، اسیدکلریدریک ایجاد میکند که باعث آلودگی هوا و آسیب رساندن به
انسان و دیگر موجودات میشود. از سوی دیگر انباشته شدن زباله در محل و شهرها مکان خوبی برای رشد میکروبها و تولید و تکثیر حشرات و جانوران موذی نظیر موش است، زیرا زباله سه عامل رشد و تکثیر این جانداران یعنی مواد غذایی، رطوبت و پناهگاه را با خود دارد. طبق برآوردهای علمی در هر گرم خاکروبه بین 19 هزار تا 59 میلیون باکتری مختلف وجود دارد. مگس که ناقل انواع اسهال، حصبه، وبا، سل و غیره است و موش که تکثیر آن بستگی به میزان زباله دارد و تیفوس و طاعون را اشاعه میدهد، در اثر انباشتگی زباله محیط انسانی را تهدید میکنند.
بعضی از زبالههای خانگی مثل انواع باکتری، لامپهای مهتابی و جیوهای و لوازم الکترونیکی بهعلت داشتن سرب، جیوه و کادمیوم در ترکیب خود خطرناک هستند. همچنین تعویض خانگی روغنموتور ماشین و جاری کردن آن در فاضلاب شهری بهدلیل وجود مواد سمی باعث آلودگی آبها میشود؛ یک لیتر روغنموتور میتواند تا یک میلیون لیتر آب سالم را آلوده کند.
درحالی که این روغنموتور قابل بازیافت و استفاده مجدد است و میتوان آن را به تعویضروغنیها تحویل داد تا آن را برای تصفیه مجدد تحویل پالایشگاه دهند.
چگونه مدیریت زبالههای خانه را به عهده بگیریم؟
مصرف درست میتواند تا حد زیادی هزینههای خانواده و مصرف آب و انرژی را پایین بیاورد و از تولید بیشازاندازه زباله جلوگیری کند.
برای مدیریت زبالههای منزل در درجه نخست مواد قابل تجزیه مثل پسماندههای آشپزخانه و مواد غذایی را از سایر مواد جدا
کنید. این مواد بهسرعت تجزیه شده و به طبیعت بازمیگردند؛ پسماندههای گیاهی نیز به کود کمپوست تبدیل میشوند که برای
خاک و جبران مواد غذایی ازدسترفته آن مفید است و با اجرای دقیق این طرح میتوان روزانه 139 هکتار خاک کشور را احیا کرد. روزنامهها و کاغذهای باطله و دفترچههای تمامشده مشق نیز قابل بازیافت است که باید جداسازی شوند. همچنین شیشههای بهدردنخور منزل علاوهبر قابلیت مجدد تبدیل به شیشه درصورت بازیافت، فضای دفن زباله را نیز اشغال نمیکند.
بنابراین شیشهها را نیز در محل دیگری نگهداری کنید و وقتی انباشته شدند، آنها را به مأموران بازیافت یا خریداران دورهگرد بفروشید.
ظروف و قوطیهای فلزی آلومینیوم را دور نیندازید. بازیافت آلومینیوم میتواند 09 درصد انرژی لازم برای ساخت آن را صرفهجویی کند. آلودگی مرحله تولید آن نیز 01 درصد کمتر است؛ این قوطیها را نیز جدا نگه دارید و به فروشندههای دورهگرد بفروشید تا به قوطی، ظرف جدید، فویل و ظروف یکبارمصرف آلومینیومی تبدیل شوند.
برای کاهش خطرات میکروبها و حشرات، در سطل زباله از کیسههای پلاستیکی سالم جای میوه یا خریدهای دیگر استفاده کنید و هرشب در زمان مناسب زباله را به رفتگر تحویل دهید. کیسههای پلاستیکی، ضایعات پلاستیکی و لوازم پلاستیکی شکسته را جمعآوری کنید و به خریداران دورهگرد تحویل دهید، تا جایی که ممکن است از لباسها و پارچهها استفاده کنید، از پارچههای پنبهای برای گردگیری و استفاده در آشپزخانه میتوان بهره گرفت.
تا حد ممکن از اسباببازیها و لوازم باتریدار استفاده نکنید. باتریها حاوی مواد سمی هستند و قرار گرفتن آن در دسترس بچهها کار درستی نیست. از قرار دادن لامپهای سوخته در محلی که قابل شکستن است، خودداری کنید. مواد موجود در آنها بهشدت آلاینده است.
ظروف غذا را ابتدا کامل تخلیه کنید و سپس بشویید. این کار باعث میشود رطوبت کمتری وارد زبالهها شود، خُردهنان و پسمانده سفره را نیز میتوانید برای پرندهها بریزید. سعی کنید فقط مواد قابل تجزیه را در کیسه ریخته و تحویل رفتگر بدهید.
هنگام خرید از بستهبندیهای زیاد از سوی فروشنده جلوگیری کنید. خرید را بهطور کلی انجام دهید، مثال برنج را برای مصرف سالانه خریداری کنید. با این روش کیسههای کمتری برای بستهبندی استفاده میشود، برای خرید نیز میتوانید از ساکهای پارچهای که از پارچههای موجود در خانه ساختهاید، استفاده کنید؛ درصورت امکان شیرینی و آجیل را در پاکتهای کاغذی بخرید.
از ظروف یکبارمصرف نیز کمتر استفاده کنید. اگر در حیاط خانهتان باغچه دارید، میتوانید مقداری از زبالهها و پسماندههای آشپزخانه مثل پوست تخم مرغ، ضایعات سبزی و میوه و البته با درنظر گرفتن ملاحظاتی استخوان، ضایعات گوشتی و دیگر مواد قابل تجزیه را در گوشه باغچه خود به کمپوست تبدیل کنید.