اگر چه قیمت برنج ایرانی از ابتدای سال چندین بار دستخوش تغییرات جزئی شده بود، اما شاید بتوان گفت جهش اصلی قیمت آن در نیمه دوم سال 1400 و در پاییز و زمستان اتفاق افتاد؛ به طوری که بر اساس مشاهدات میدانی از بازار، قیمت برنج در پاییز امسال از کیلویی حدودا 40 هزار تومان به 50 تا 70 هزار تومان و در زمستان نیز به کیلویی حدودا 70 تا 90 هزار تومان رسید.

افزایش قیمتی که منجر به حذف این کالای استراتژیک از سفره برخی خانواده‌ها شد و این نگرانی را در میان مردم ایجاد کرد که چگونه قرار است برنج مورد نیاز خود را با قیمت هر کیلو 80 هزار تومان خریداری کنند، در حالی که حتی یارانه 45هزار و500 تومانی آنها کفاف خرید یک کیلو برنج را هم نمی‌دهد.

اگر چه طی این مدت کارشناسان دلایل متعددی برای افزایش قیمت برنج مطرح کرده‌اند، مثلا اینکه خشکسالی باعث کاهش 20 درصدی تولید برنج شده است و دلالان از شرایط پیش آمده سو استفاده می‌کنند و یا اینکه به دلیل کمبود برنج خارجی در بازار، قیمت برنج ایرانی بالا رفته است، اما در نهایت سوال اصلی که در اینجا مطرح می‌شود این است که چطور به برنج 80 هزارتومانی رسیدیم و اگر قرار است خشکسالی و دلالان و... به راحتی بازار را تغییر دهند و تهدیدی برای قوت غالب مردم باشند، پس اساسا نقش دستگاه‌های متولی در این میان کجاست؟

*برنج خارجی تهدیدی برای برنج ایرانی نبود

دبیرانجمن واردکنندگان برنج در پاسخ به این سوال که علت افزایش چشمگیر قیمت برنج در نیمه دوم سال چیست؟ گفت: به دولت سیزدهم اعلام کردیم که اگر قرار است دوره ممنوعیت واردات برنج در کشور با هدف حمایت از تولید داخل برقرار شود دقیقا مشخص شود که آیا برنج ایرانی نیاز به حمایت دارد یا خیر. اگر ضرورت دارد و برنج خارجی تهدیدی برای برنج ایرانی است واردات ممنوع شود و اگر تهدیدی نیست لزومی به اجرا ندارد.

مسیح کشاورز ادامه داد: در حال حاضر در شرایطی هستیم که نه از نظر وزنی و نه ارزشی برنج خارجی تهدیدی برای برنج ایرانی به حساب نمی آید. بنابراین اعلام کردیم که نیازی به ممنوعیت واردات نیست، ولی این ممنوعیت اجرا شد. از طرفی ذخایر برنج بخش خصوصی هم کافی نبود. همین امر سبب شد که برنج خارجی در بازار کم و قیمت آن افزایش یابد و به تبع آن قیمت برنج ایرانی هم بالا برود.

وی تصریح کرد: بعد از اتمام دوره ممنوعیت واردات، برنج وارد کشور شد، ولی این واردات زمانی بود که برنج ایرانی دچار 100 درصد افزایش قیمت شده بود و دیگر در کاهش قیمت‌ها تاثیری نداشت.

دبیر انجمن واردکنندگان برنج به موضوع احتکار و دلالی نیز اشاره کرد و گفت: وقتی بازار به هم می‌ریزد کشاورز نیز اقدام به فروش برنج نمی کند و دلالان نیز از شرایط استفاده و اقدام به احتکار برنج می‌کنند. متاسفانه در برنج موضوع احتکار داخلی هم پیش آمده است.

*باید قیمت مصوب برای برنج تعیین می‌شد

در این راستا رئیس اتحادیه شالیکوبی داران استان مازندران گفت: وقتی دولت می‌دانست که با کسری برنج مواجه است چرا دوره ممنوعیت واردات برنج خارجی را برنداشت که با واردات برنج بازار به تعادل برسد؟

سیدتقی جعفریان ادامه داد: بازار باید رصد و کنترل و قیمت مصوب برای برنج تعیین می‌شد تا هر کس با هر قیمت دلخواه اقدام به خرید و فروش آن نکند. ولی متاسفانه این اتفاق نیفتاد.

وی با بیان اینکه وقتی بازار به هم می‌ریزد عده ای از شرایط استفاده و اقدام به احتکار می‌کنند، گفت: متولی بحث برنج در کشور چه کسی است؟ دقیقا چه کاری انجام می‌دهد؟ چرا نظارتی در این بخش صورت نمی گیرد؟ ما از شهریورماه هشدار دادیم ولی متاسفانه به حرف‌های بخش خصوصی توجهی نمی شود.

*30 درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل واردات برنج بیشتر شده

در پاسخ به این چرایی افزایش قیمت برنج در بازار،مدیرکل دفتر بازرگانی داخلی کالاهای کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی گفت: بهتر است نگوییم قیمت برنج به 80 هزار تومان رسیده، بلکه بگوییم قیمت مرغوب ترین نوع برنج 80 هزار تومان است. زیرا در حال حاضر برنج با قیمت‌های پایین تر در سطح بازار و در مغازه‌ها وجود دارد و این قیمت‌ها مربوط به انواع درجه یک و مرغوب این کالاست.

ابراهیم زارع ادامه داد: نرخ ارز، قیمت‌های جهانی و هزینه‌های تولید کشاورزان امسال افزایشی بوده است. از طرفی امسال به دلیل خشکسالی در شمال و مناطق مرکزی کاهش تولید داشتیم.

وی اضافه کرد: دولت تاکنون380هزار تن برنج خارجی با قیمت‌های 12هزار و500 تا 18 هزار و500 تومان در کشور توزیع کرده است. همچنین در نظر دارد تا پایان سال 200 هزار تن دیگر برنج خارجی نیز توزیع کند. در بحث کاهش هزینه‌های بازاررسانی نیز اقداماتی انجام داده است؛ به طوری که در حال حاضر برنج از طریق استارت اپ‌ها به صورت هوشمند توزیع می‌شود. از طرفی امسال نسبت به سال‌های قبل برنج بیشتری وارد کرده‌ایم و تاکنون نسبت به مدت مشابه سال قبل 30 درصد افزایش واردات داشتیم.

مدیرکل دفتر بازرگانی داخلی کالاهای کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی تصریح کرد:اینکه قیمت برنج افزایش یافته است غیرقابل انکار نیست. ولی دولت هم در این بین منفعل نبوده است. یعنی هر کالایی که در بازار دچار نوسان شود دولت وارد می‌شود و اقدامات لازم را انجام می‌دهد.

وی با بیان اینکه در حال حاضر برنج از دست کشاورزان خارج شده است، گفت: بحث نظارت و بازرسی در دستور کار است و قطعا بیشتر از گذشته به این بخش ورود خواهیم کرد. اگر تخلف و احتکاری هم باشد، قطعا با آن برخورد خواهد شد. البته در حال حاضر دستگاه‌های نظارتی هم در بازار حضور دارند و رصد می‌کنند.

زارع در پاسخ به این سوال که گفته می‌شود ممنوعیت واردت برنج خارجی به افزایش قیمت برنج داخلی دامن زده است و آیا چنین موضوعی صحت دارد یا خیر؟ گفت: اگر ممنوعیت چهارماهه باعث کاهش واردات شده بوده این حرف درست بود. اما قبل از ممنوعیت و بعد از آن آنقدر برنج وارد شد که نسبت به مدت مشابه سال قبل تاکنون حتی 30 درصد هم بیشتر بوده است. از طرفی این دوره ممنوعیت واردات برنج، قانون است و قانونگذار باید در خصوص حذف یا کاهش دوره آن تصمیم بگیرد.