حال آنکه متأسفانه صنعت گردشگری نیز مانند صنایع دیگر در حوزه رضایت مشتری در همدان ضعیف است و چون این صنعت برای استان ما بسیار اهمیت دارد و می‌تواند درآمد بالایی برای ما ایجاد کند، باید مورد توجه قرار گیرد. به دیگر سخن ارتقای مهارت نیروی انسانی در برخورد با گردشگران می‌تواند سبب شود گردشگران تمایل بیشتری برای سفرهای بعدی به این شهر داشته باشند و رضایت آن‌ها می‌تواند گردشگران دیگر را نیز متمایل به سفر به همدان کند اما متأسفانه ما در بدیهی‌ترین برخوردها با گردشگران یعنی از دادن آدرس تا گرفتن مبلغ بیشتر کرایه خدمات حمل و نقل عمومی و نیز افزایش قیمت سوغات و کالا‌ها مشکل داریم.

اما آنچه مشخص است تمام سازمان‌های مرتبط و مسئول در حوزه گردشگری لازم است سیاست‌های مناسبی در جهت ارتقای فرهنگ گردشگرپذیری چه در سطح شهروندان و چه در حوزه خدمات گردشگری در پیش بگیرند تا این امر در کنار فراهم آمدن زیرساخت‌ها باعث توسعه صنعت گردشگری شود.

هرچند شهر ما با همه ظرفیت‌های لازم در صنعت گردشگری همچنان در این حوزه بسیار ضعیف است اما تلاش در همه حوزه‌های این صنعت می‌تواند دیر یا زود ظرفیت‌ها را به فعل دربیاورد و همدان را به لحاظ اقتصادی منتفع کند؛ نیازی که نباید از آن غفلت کرد.

بر این اساس با توجه به اینکه محوطه تاریخی هگمتانه در آستانه ثبت جهانی قرار دارد و یقیناً این اتفاق خود دروازه نوینی به حوزه گردشگری بین‌المللی است بنابراین ارتقای کیفیت در گردشگرپذیری مردم اهمیت بسیاری دارد.

بنابراین با توجه به اهمیت موضوع برآن شدیم تا در این باره گفت‌وگویی با فعال و دانش‌آموخته دکتری مدیریت گردشگری، کارشناس ارشد ارزیابی کیفیت خدمات تأسیسات گردشگری کشور، مدرس صنعت هتلداری و گردشگری ترتیب دهیم که در ادامه می‌خوانید:

سید فرخ میرشاهزاده با بیان اینکه گردشگرپذیری متأسفانه یکی از موضوعات گمنامی است که به‌خاطر ادعاهای کاذب و بینش غیرحرفه‌ای در عرصه این صنعت در برخی مناطق رقم می‌خورد، گفت: این در حالی است که ما ایرانی‌ها در عرصه بین‌الملل مدعی بوده‌ایم که افراد مهمان‌نوازی هستیم حال آنکه این امر هیچ ربطی به گردشگرپذیری ندارد.

وی با تأکید بر اینکه نوع نگاه ما به اقتصاد گردشگری در کشور کاملاً غیرحرفه‌ای و غیر تخصصی است، افزود: مفهوم گردشگرپذیری جایی بیشتر برجسته می‌شود که ما راجع به توسعه پایدار گردشگری صحبت می‌کنیم.

وی اضافه کرد: مقاصد گردشگری ماهیتاً چهار بخش را پشت سر می‌گذارند که اگر آن‌ها را به درستی طی کنند شرایط‌شان پایا و مستمر خواهد بود اما متأسفانه ما در بخش‌های مختلف دچار بحران‌های پیچیده‌ای می‌شویم.

این کارشناس حوزه گردشگری با اشاره به فاز نخست طی‌شده در مقاصد گردشگری، اظهار کرد: بخش نخست یک منطقه و مقصد گردشگری، گردشگرپذیری است؛ درواقع شرایطی در منطقه به‌وجود می‌آید که به لحاظ وجود جاذبه (طبیعی، انسان‌ساز و مصنوعی) این مقصد تبدیل به یک هاب گردشگری شده و گردشگر را به سمت خودش جذب می‌کند.

میرشاهزاده، ادامه داد: درواقع جاذبه باعث می‌شود که گردشگر به مقصد گردشگری بیاید اما به مرور زمان ورود بیش از حد گردشگر به این مقصد باعث ایجاد یکسری از معضلات برای جامعه ساکن در مقصد خواهد شد.

وی با بیان اینکه در این بخش جامعه ساکن در مقصد، فاز نخست گردشگرپذیری را سپری کرده و افراد محلی به جایی می‌رسند که در ذهن خود به این موضوع می‌پردازند که چه خوب است که شاهد حضور بی‌شمار گردشگران هستیم و بعد از سپری کردن این مرحله وارد فاز بعدی یعنی بی‌تفاوتی می‌شوند، ابراز کرد: در این بخش برای جامعه محلی مهم نیست‌ گردشگری بیاید یا نیاید؛ یعنی بود و نبود گردشگر برای او بی‌اثر است پس توجهی نمی‌کند.

این فعال حوزه گردشگری، افزود: ساکنان مقاصد گردشگری بعد از مدتی وارد فاز سوم یعنی ممانعت از ورود گردشگر می‌شوند و با ایجاد مانع به‌دنبال آن هستند که مسافر به مقصد گردشگری وارد نشود. مرحله بعد فاز چهارم یعنی بحرانی‌ترین بخش در مقاصد گردشگری است، یعنی در مواجهه با گردشگر دچار اقدام پرخاشگری و افعال قهرآمیز می‌شوند.

میرشاهزاده با تأکید بر اینکه متأسفانه در کشور ما هنوز فاز نخست یعنی گردشگرپذیری را طی نکرده، به فاز چهارم رسیده‌ایم، خاطرنشان کرد: عملاً شاهد آن هستیم که افراد ساکن در مقاصد گردشگری به‌دنبال انجام کارهایی هستند که گردشگر وارد آن شهر و یا مقصد گردشگری نشود. برای نمونه می‌توان به قطع درخت آرزوها در شهر شیراز که اخیراً شاهد این اتفاق بودیم اشاره کرد زیرا تا سالیان سال این جاذبه که روبه‌روی بازار وکیل بود به‌عنوان یک المان شاخص، گردشگران بسیاری را به سمت خود می‌کشاند و بسیاری از گردشگران در کنار آن به‌عنوان یک جاذبه قدیمی عکس گرفته و از این طریق نسبت به تبلیغ این مقصد گردشگری اقدام می‌کردند.

وی با ابراز اینکه قبل از این اتفاق نیز شاهد قطع تک‌درخت نخل معروف سواحل کویری روستای «درک» به‌عنوان نماد گردشگری جنوب استان سیستان و بلوچستان بودیم ابراز کرد: این اقدامات نشان‌دهنده آن است که برخورد ما با جاذبه‌ها، حرفه‌ای نیست حال آنکه چرایی این موضوع را باید در درک نکردن توسعه پایدار گردشگری جستجو کرد.

این دانش‌آموخته مدیریت گردشگری با بیان اینکه منظور از توسعه پایدار گردشگری این است که یک مقصد گردشگر بتواند منافع جامعه محلی را تأمین کند، اذعان کرد: بر این اساس اگر همدان بخواهد تبدیل به مقصد گردشگری شود اما مقصد مورد نظر پاسخگوی نیاز جامعه محلی نباشد به گونه‌ای که که اشتغالی به همراه نداشته و نقدینگی را برای مردم محل ایجاد نکرده و در عین حال درآمد آن‌ها بالا نرود و در آخر، سطح رفاه را بالاتر نبرده و آسایش اجتماعی ایجاد نکند؛ مسلماً جامعه محلی به سمت گردشگرپذیری حرکت نخواهند کرد و حتی در موارد بسیاری ممکن است مانع ازورود گردشگر به مقصد شوند.

میرشاهزاده ادامه داد: درواقع اگر قصد داریم یک مقصد گردشگرپذیر باشیم در درجه نخست باید برای توسعه پایدار جامعه محلی برنامه‌ریزی اصولی داشته باشیم به این معنا که منافع جامعه محلی را در همه ابعاد تأمین کنیم چراکه به قول معروف هیچ گربه‌ای برای رضای خدا موش نمی‌گیرد پس اگر قرار باشد حضور گردشگری در مقصد منفعتی برای جامعه محلی نداشته و سود آن به جیب دیگری برود و درعین حال ساکن مقصد گردشگری بیکار و اقتصاد آن معیوب باشد، مسلماً این منطقه مقصد گردشگرپذیر نخواهد بود و آمادگی این امر را نیز ندارد.

وی تأکید کرد: چنان که پیشتر عنوان شد مهمان‌نوازی تنها یکی از افعال مستتر در بستر گردشگرپذیری است یعنی وقتی ما یک منطقه را به عنوان یک مقصد گردشگری انتخاب می‌کنیم زمانی شاهد مهمانپذیر بودن آن خواهیم بود که منافعی را برای جامعه محلی در پی داشته باشد.

این کارشناس ارزیابی کیفیت حوزه گردشگری، افزود: در حال حاضر نمونه بازر این اتفاق را در پیاده‌روی اربعین شاهد هستیم به طوری که اگر بخواهیم پاسخی به این سؤال دهیم که چرا از زائران بدین نحوه در مسیر و مقصد گردشگری استقبال می‌شود؟ باید گفت بخش مهمی از این موضوع به عایدی است که از محل حضور این زائران به جامعه محلی می‌رسد چراکه زائران در رونق‌بخشی و متحول کردن اقتصاد این مقاصد مؤثر هستند.

میرشاهزاده ادامه داد: بنابراین اگر در همدان نیز ما به فکر این نباشیم که منافع جامعه محلی را به‌صورت اصولی از طریق برنامه‌ریزی نظام‌مند با طراحی اقتصادی حرفه‌ای در عرصه گردشگری از طریق سیاستگذاری و هدف‌گذاری معین تأمین کنیم، به هیچ وجه نمی‌توان به‌دلیل داشتن یک جاذبه آن را به یک مقصد گردشگرپذیر بدل کنیم.

وی با اشاره به اینکه امیدواریم روزی برسد که در ایران ما، متولیان حوزه گردشگری بدانند که صنعت گردشگری یک صنعت حرفه‌ای و تخصصی و یک پایه رونق اقتصادی است، ابراز کرد: برای اینکه بتوانیم در این علم و صنعت پویا و فعال باشیم نیازمند تفکر خلاق، نگاه حرفه‌ای و تخصصی و اقدام اثربخش هستیم؛ بنابراین تبدیل کردن یک منطقه به یک مقصد، هنر به حساب نمی‌آید زیرا آن مقصد زمانی ارزشمند خواهد بود که گردشگرپذیر باشد یعنی جامعه محلی در آن مقصد پذیرای آن گردشگر باشند.