تکثیر بومگردیهای همدان، راهکار میراث فرهنگی برای گزارش عملکرد
بومگردی نوعی از زیرساختهای صنعت گردشگری است. همانگونه که از نامش پیدا است در پاسخ به اشتیاق و علاقه گردشگران به طبیعتگردی و تجربه زندگی در اقامتگاهها و محیطهای بومی و ویژه جوامع روستایی طی یک دهه گذشته رواج یافته تا گردشگران بتوانند در بومگردی ضمن اسکان در مناطق اینچنینی، با فرهنگ، آیین، آداب و سنتهای مردم این جوامع آشنا شده و از غذاهای محلی آنها استفاده کنند.
در این بین استان همدان با داشتن بیش از یک هزار و 70 روستا و برخورداری از جاذبههای طبیعی و گردشگری بهویژه در مناطق غرب میبایست ازجمله استانهای پیشرو در بومگردی محسوب شود به طوری که وجود طیف متنوع و منحصر بهفرد روستاها با تنوع قومی، فرهنگی، اقلیمی و آیینی افق وسیعی را در بخش بومگردی این استان پدیدار کرده و از سوی دیگر طی سالهای اخیر پذیرش گستردهای بین مردم برای سفر به شهرها و روستاهای درون استانی وجود دارد.
نکته این است که در نخستین سمینار ملی آموزشی-تجربی خانههای بومگردی ایران که صبح شنبه 11 شهریور ماه 1402 در سالن آمفی تئاتر وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی برگزار شد، تنها از مدیر بومگردی «حاج اسماعیل» در بین بومگردیهای استان مورد تجلیل واقع شد.
بر این اساس با توجه به اهمیت موضوع برآن شدیم تا با امین بهرامیان؛ مدیر بومگردی «حاج اسماعیل» و سید فرخ میرشاهزاده؛ کارشناس ارشد ارزیابی کیفیت خدمات تأسیسات گردشگری کشور و مدرس صنعت هتلداری و گردشگری گفتوگویی ترتیب دهیم که در ادامه میخوانید:
مدیر بومگردی حاج اسماعیل با بیان اینکه شروع کار ما در حوزه بومگردی به سال 296 بازمیگردد، گفت: درواقع این مکان یک خانه قدیمی مربوط به اواخر دوره قاجار است به طوری که حدود 60 تا 70 درصد آن تخریب شده بود، به همین خاطر درصدد خریداری و بهسازی آن برآمدیم.
امین بهرامیان با تأکید بر اینکه روند بهسازی و بازسازی این بنا حدود سه سال به طول انجامید تا اینکه بهرهبرداری از این مجموعه با دریافت مجوز از اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان با بروز بیماری کرونا همزمان شد، اظهار کرد: در این مجموعه بومگردی 10 اتاق وجود دارد که 6تای آن بهصورت سوئیتی کامل و دارای مستر در اختیار گردشگران قرار میگیرد.
وی با اشاره به اینکه این مجموعه و زیرساخت اقامتی در شهر همدان، میدان مدرس، انتهای روستای منوچهری قدیم، جاده خاکی به سمت شهرک الوند، کوچه باغ اول سمت چپ قرار دارد تشریح کرد: مهمترین ملاک برای رونق بومگردی به رفتار و برخورد با گردشگری و در پی آن رضایتمندی او از اسکان مرتبط است.
این فعال گردشگری با تأکید بر اینکه نظافت و بهداشت از دیگر ارکان مورد توجه مسافران و گردشگران بهحساب میآید، گفت: علاوه بر خدمات اقامتی ما بستههای مجزایی از خدمات را نیز بهعنوان تور همدانگردی، تور کوهنوردی (الوند و میشان)، تور گردشگری علیصدر و لالجین را نیز بنا به درخواست گردشگر تدارک دیده و ارائه میدهیم.
بهرامیان ادامه داد: لازم به ذکر است چنانچه مهمانان عزیز تمایل داشته باشند، با هماهنگی قبلی با کارکنان این خانه بومی، میتوانند از انواع غذاهای سنتی و لذیذ آن و غیره سفارش داده و میل کنند.
وی با تأکید بر اینکه متأسفانه حضور گردشگران خارجی را بهندرت در این گونه زیرساختها میتوان مشاهده کرد، گفت: بیشتر گردشگران خارجی که برای ساعتی و یا شبی در بومگردی استقرار پیدا میکنند اغلب گردشگران گذری همچون دوچرخهسواران خارجی و غیره هستند که هدف آنها ماندگاری نیست.
وی با اشاره اینکه متأسفانه موضوع خانهمسافرها که با یک پلاکارت بدون نظارت و کنترلی مسافران را جذب میکنند و اسکان افراد غیر فرهنگی در مدارس جزو اصلیترین دغدغهها ماست تشریح کرد: مسئله این است که هزینه نگهداری اینگونه مراکز بالاست حال در نظر بگیرید که طی سال ما سه ماه زمستان را اغلب بدون مسافر سپری میکنیم؛ بنابراین امیدمان به فصول گرم است که متأسفانه نهتنها دو موضوع برای ما مشکلساز شده بلکه برای سایر اقامتگاهها همچون هتلها و مهمانپذیرها نیز مسئلهساز است.
مدیر بومگردی حاج اسماعیل با تأکید بر اینکه در این مرکز معمولاً سه نفر در خدمت گردشگران هستند تصریح کرد: در مواقع پیک حضور گردشگر در بهترین حالت این عدد به هفت نفر میرسد که البته بهندرت طی سال شاهد پر بودن خانه بومگردی هستیم.
بهرامیان با بیان اینکه شرایط بد اقتصادی بسیاری از بومگردیها استان را در معرض تعطیلی قرار داده، اذعان کرد: اگر برنامه دیوار را رصد کنید دو بومگردی آگهی فروش زدهاند حال آنکه خود من هم تاکنون سه بار برای فروش اقدام کردم.
وی با تأکید بر اینکه ورودی خاکی و بدون روشنایی به مجموعه بومگردی ما نیز دیگر مشکل پیش روی است که در این زمینه شهرداری میتواند همکاری لازم را با ما داشته باشد گفت: متأسفانه در حال حاضر این ورودی و تاریکی آن با ساختار مرتب و زیبای بومگردی همخوانی ندارد.
در ادامه دانشآموخته مدیریت گردشگری نیز با بیان اینکه بومگردی یکی از موضوعات خاص و ویژه در این عرصه است که تقریباً پنج تا 6 سال از مطرح شدن آن در این حوزه میگذرد، گفت: درواقع صحبت از برنامهریزی در استان و انجام کارهای اجرایی در این بخش نیز عمری چند ساله دارد.
سید فرخ میرشاهزاده با تأکید بر اینکه بومگردیها یکی از چالشبرانگیزترین موضوعات گردشگری هستند، ابراز کرد: طی چند سال اخیر در آییننامه ایجاد و اصلاح، شاهد ورود این زیرساخت در بین سایر تأسیسات گردشگری بودیم و در عین حال در زمره تأسیسات قرار گرفتند که برای آنها مقرر شد که مورد ارزیابی کیفی نیز قرار گیرند.
وی ادامه داد: متأسفانه رویکردهایی که در قالب مدیریت کیفیت وجود داشت نتواسته آن جایگاهی که باید را برای تأسیسات گردشگری که متمایز ازجمله بومگردیها است، را تعریف و تعبیر کند.
این کارشناس ارشد ارزیابی کیفیت خدمات تأسیسات گردشگری کشور با اشاره اینکه فعالان این عرصه بر روی آییننامه کیفیت بومگردیها کار کردند اما بعضاً مورد پسند واقع نشد و متولیان اجرای بومگردیها آن را نپذیرفتند اظهار کرد: شرایط به نحوی پیش رفت که امروز شاهد آن هستیم که با یک حرکت اجتماعی محور متولیان این عرصه قصد دارند آن جایگاه را برای این زیرساخت اقامتی رقم بزنند.
میرشاهزاده با تأکید بر اینکه امیدواریم این اتفاق (کسب جایگاه برای بومگردیها بهعنوان تأسیسات اقامتی) رقم بخورد اما مشکل این است که فکر ما در خصوص این زیرساختها متأسفانه به یک اتاق در برِ بیابان که حداقل امکانات را به گردشگر ارائه میکند، منتهی میشود، حال آنکه اینگونه نیست بلکه بومگردی یک دسته خاصی از تأسیسات گردشگری و به عاریه گرفته شده از اکولوژی در عرصه گردشگری بینالملل است، اظهار کرد: درواقع این واژه در ساختار تأسیسات ما ابداع و بومسازی شده و در عمل یک الگوی ویژه ایرانیزه شده از این ساختار است.
وی با اشاره به اینکه قرار بود ایجاد این زیرساختها منجر به توسعه گردشگری محلی شود، اظهار کرد: همانطور که پیشتر عنوان شد متأسفانه آن هدفگذاری درست را شاهد نبودیم به گونهای که حتی در برخی مناطق شاهد آن بودیم که برای ارائه آمار بیشتر از سوی مدیران استانی حتی به یک واحد گردشگری که در داخل شهر نیز بود مجوز بومگردی میدادند.
این کارشناس صنعت گردشگری ادامه داد: بومگردی زیرساختی مبتنی بر بوم است پس باید در یک محیط بومی و روستایی و خارج از شهر قرار گرفته باشد تا بتواند رسالت فرهنگی خود را بهدرستی ایفا کند.
میرشاهزاده با بیان اینکه متأسفانه بهانه از سوی متولیان و مدیران اجرایی بومگردی همچون دوری از شهر و یا دسترسی نداشتن به امکانات و غیره نیز بسیار بود، تشریح کرد: از طرفی چون ما به جای حل مسئله، صورت مسئله را پاک میکنیم، در این موضوع نیز دست به پاک کردن صورتمسئله زدیم، اگر قرار است یک زیرساخت خدمات و گردشگری مهیا شود باید حداقلهای لازمه را داشته باشد تا بتواند خدمت مورد نیاز را بهدرستی ارائه کند.
وی با بیان اینکه آب آشامیدنی، برق و روشنایی و امکانات و بسترهای بهداشتی لازمه نخست حوزه تأسیسات گردشگری است، ابراز کرد: در صورت عدم فراهم کردن این بسترهای اولیه این فضا و تأسیسات گردشگری ارزش گردشگرپذیری را نخواهد داشت.
وی با بیان اینکه خوشبختانه تشکلی با عنوان بومگردیها تشکیل شده که بر آن هستیم تا برای بومگردیهای موجود قالبی خاص تعریف کنیم گفت: البته ذکر این نکته ضروری است که گرچه عموم بومگردیهای ما تازهتأسیس و تازهساز هستند اما الزامات و استانداردهای ماهیتی را رعایت نکردهاند پس ما برای آنچه وجود دارد قالب تعریف میکنیم نه آنچه که باید باشد.
این کارشناس گردشگری با بیان اینکه متأسفانه اغلب مشتریان این زیرساخت گردشگری، خاص بوده و درواقع گردشگر هدفمند بوممحور نیست که اصالتاً گردشگر باشند، بلکه اغلب جامعهگریزهایی هستند که امکان اقامت آنها در تأسیسات متعارف بهدلیل عدم امکان پاسخگویی آنها به یکسری از الزامات و رعایت شئونات اسلامی و اخلاقی فراهم نیست تصریح کرد: متأسفانه این قبیل افراد وقتی وارد بومگردیها میشوند بعضاً به خاطر دوری از مراکز کنترلی و نظارتی است که اغلب این محدودیتها اعمال نمیشود پس غالباً مخاطبپذیری این مراکز نه به خاطر کیفیت خدمات بلکه به خاطر برداشته شدن محدودیتها به خاطر دوری از مراکز کنترلی و نظارتی است که باعث میشود هرکسی هر طور که دوست دارد بتواند وارد این فضاها شود که نتیجه آن انتشار برخی خبرهای ناخوشایندی است که بعضاً در فضای گردشگری شاهد آن هستیم.
میرشاهزاده با تأکید بر اینکه اینگونه اتفاقات نتیجهای جز مقاومت در برابر گردشگرپذیری بومی بهدنبال نخواهد داشت، ابراز کرد: مهم این است که وقتی قالبی جدید را خلق میکنیم نظام عملیاتی خاص آن را نیز تعریف و تعبیر کنیم تا این زیرساخت متناسب با اهداف قابل استفاده باشد نه اینکه یک قالب وجود داشته باشد و استانداردهای خود را بر آن تحمیل کنیم.
وی ادامه داد: با این وجود بومگردیها امروز در اقتصاد کشور یکی از پررونقترینو پرمخاطبترین تأسیسات گردشگردی بهحساب میآیند؛ بنابراین امیدواریم متولیان این حوزه و ارائهکنندگان خدمات، به این فضاها صرفاً نگاه منفعتی نداشته باشند بلکه یک رسالت فرهنگی و اجتماعی نیز بر دوش بگیرند و درواقع نقشی را که یک بومگردی در توسعه پایدار یک جامعه بومی باید بر عهده بگیر را نیز جامه عمل بپوشانند.
معالوصف با توجه به آنچه گفته شد بهنظر میرسد اگر بخواهیم بهصورت مصداقی عملکرد اداره کل میراث فرهنگی همدان را در زمینه بومگردی و اعطای مجوز به این تأسیسات گردشگری را مورد رصد قرار دهیم درست بیانگر آن است که مدیران این اداره کل هنوز درکی از این قالب تأسیسات گردشگری ندارند و به هر بهانه در نقاط مختلف شهر مجوز تأسیس بومگردی دادهاند.
نمونه آن را میتوان در منطقه جولان، منوچهری، و حتی در سایر شهرستانها بهوفور. اگر تعداد بومگردیهای واقعی را از محیطهای بومی و روستایی احصاء کنیم شاید بسیای از مجوزهای اعطایی برای افزایش آمار از سوی اداره کل میراث فرهنگی همدان در معنای درست بومگردی با هدف تقویت اقتصاد و توسعه گردشگری روستایی و بومی، محلی از اعراب نداشته باشند.