سپهرغرب، گروه زیست‌بوم: پاییزِ دست‌خشک امسال بارش‌های خود در کردستان را حدود 48 درصد نسبت به مدت مشابه سال گذشته کمتر کرده، اما در مقابل زمین سخاوتمند جوانه برکت و روزی به کشاورزانی که در دل خاک بذر امید کاشته‌اند، ارزانی داشته است.

زراعت دیم قوت لایموت کردستانی‌ها است، بهره‌برداران این استان امسال همانند سال‌های گذشته حدود 618 هزار و 232 هکتار اراضی خود را به کشت انواع محصولات دیم گندم، جو، کلزا و ماشک علوفه‌ای اختصاص داده و امید به برداشت محصول مناسب در فصل تابستان دارند تا دسترنج یک‌ساله خود را برداشت کنند.

هر بهره‌برداری با امید زمین و آسمان بذر را در دل خاک مدفون می‌کند تا باران از آسمان برسد و با جوانه زدن دانه، کشاورز امیدوارتر به آخر سال باشد؛ چراکه باران نویدبخش زندگی دوباره‌ برای زمینی بوده که در پی بی‌آبی، مُرده است. به‌عبارتی زمین با بارش باران می‌شکفد، حیات و حرکت دوباره به آن بازمی‌گردد و پُرتحرک می‌شود.

امسال پاییز کردستان چنان دست‌خشک بود که بارندگی‌های بهاره طبق آمار هواشناسی حدود 48 درصد و طبق آمار شرکت آب منطقه‌ای کردستان حدود 60 تا 70 درصد کاهش داشت؛ بسیاری از کشاورزان ناامید برای تابستانی پُربهره بودند، اما زمین سخاوتمند این استان با گشاده‌دستی نیروی خود را که با اندکی بارش گرفته بود، به دل بذرها زد.

بخشش زمین تا حدی است که کارشناسان جهاد کشاورزی کردستان معتقدند با وجود اینکه شاهد کاهش حدود نیمی از بارش‌ها در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته هستیم، اما میزان جوانه‌زنی مزارع کشت‌شده به نسبت سال‌های گذشته از وضعیت مطلوبی برخوردار بوده و این کاهش‌ها تأثیری در کشت مزارع استان به‌جز شهرستان سقز نداشته است.

      تصویر هوایی از روستاهای کردستان

مدیرکل هواشناسی کردستان در این ارتباط گفت: تازه‌ترین بررسی‌ها نشان می‌دهد حجم بارش‌های استان از ابتدای سال آبی جاری تاکنون حدود 105 میلی‌متر بوده که نسبت به آمار 200 میلی‌متر سال قبل کاهش چشمگیری دارد؛ همچنین این آمار نسبت به میانگین دوره‌های مشابه درازمدت که 126 میلی‌متر بود نیز از 17 درصد کاهش برخوردار است.

رحیم صدیقی با بیان اینکه امسال 9 شهرستان تابعه این استان شاهد کاهش بارندگی بودند، افزود: بیشترین کاهش مربوط به مریوان با 140 میلی‌متر بارندگی و 65 درصد کاهش و کمترین کاهش نیز مربوط به زرینه دیواندره با 158 میلی‌متر شامل 30 درصد اُفت است.

وی یادآور شد: بیجار تنها شهرستانی است که در سال آبی جاری شاهد افزایش بارندگی‌ بود، به‌طوری ‌که شهرستان مذکور در این مدت شاهد 142 میلی‌متر بارش شد که نسبت به 113 میلی‌متر مدت مشابه سال قبل، 25 درصد افزایش داشته است.

مدیرکل هواشناسی کردستان با اشاره به اینکه طبق پایش نقشه‌ها و داده‌های هواشناسی در پیش‌بینی فصلی احتمال کاهش بارندگی‌های زمستانه در این استان وجود دارد، اضافه کرد: نتایج پیش‌بینی‌های فصل زمستان از 10 آذرماه تا 9 اسفندماه سال جاری است و پیش‌بینی بارش ماه دسامبر (10 آذرماه تا 10 دی‌ماه) در حد نرمال با تمایل به افزایش نسبت به نرمال، در بخش‌های غربی و جنوبی استان است.

صدیقی با بیان اینکه پیش‌بینی‌های مذکور برای بارش بازه زمانی 11 دی‌ماه تا 11 بهمن‌ماه کمتر از نرمال پیش‌بینی شده است، گفت: بارش برای بازه زمانی 12 بهمن‌ماه تا 9 اسفندماه (ماه فوریه) نرمال با تمایل به کاهش نسبت به نرمال در نوار غربی این استان پیش‌بینی می‌شود.

صدیقی با اشاره به اینکه نتایج پیش‌بینی‌های فصل زمستان از 10 آذرماه تا 9 اسفندماه سال جاری است، اظهار کرد: پیش‌بینی بارش ماه دسامبر (10 آذرماه تا 10 دی‌ماه) در حد نرمال با تمایل به افزایش نسبت به نرمال، در بخش‌های غربی و جنوبی استان است.

وی با بیان اینکه پیش‌بینی‌ها برای بارش بازه زمانی 11 دی‌ماه تا 11 بهمن‌ماه (ژانویه) کمتر از نرمال پیش‌بینی شده است، یادآور شد: بارش برای بازه زمانی 12 بهمن‌ماه تا 9 اسفندماه (فوریه) نرمال با تمایل به کاهش نسبت به نرمال در نوار غربی استان پیش‌بینی می‌شود.

مدیرکل هواشناسی کردستان درخصوص دمای استان در فصل زمستان نیز اضافه کرد: پیش‌بینی‌های هواشناسی در این مدت نشان‌گر آن بوده که این استان در سه‌ماهه زمستان سال جاری شاهد افزایش دما نسبت به حد نرمال است.

صدیقی افزود: پیش‌بینی در تمام بازه زمانی شامل 10 آذرماه تا 10 دی‌ماه، 11 دی‌ماه تا 11 بهمن‌ماه و 12 بهمن‌ماه تا 9 اسفندماه، افزایش دما نسبت به نرمال است؛ ضمن اینکه میزان بارندگی در کردستان از ابتدای مهرماه تا 29 آبان‌ماه امسال نسبت به مدت مشابه سال آبی قبل با 41 درصد کاهش از 101 میلی‌متر به 61 میلی‌متر رسید.

      سد آزاد کردستان

* حدود نیمی از ذخایر سدهای کردستان پُر شده است

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای کردستان با بیان اینکه میزان حجم مخازن استان حدود دو میلیارد و 253 میلیون مترمکعب است، گفت: درحال حاضر 1.4 میلیون مترمکعب آب پشت سدهای کردستان ذخیره‌سازی شده است.

کامران خرم اظهار کرد: امسال نسبت به میزان بارندگی پیش‌بینی شده بلندمدت بارندگی بیشتری داشته‌ایم، اما این میزان نسبت به بارندگی‌های سال گذشته حدود 60 تا 70 درصد کاهش داشته است.

وی با بیان اینکه به‌دلیل جلوگیری از سیلاب‌های احتمالی میزان ذخیره‌سازی آب پشت سدهای کردستان کنترل می‌شوند، یادآور شد: ظرفیت آب ذخیره‌شده پشت سدها در وضعیت مطلوبی قرار دارد.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای کردستان با اشاره به اینکه اگر منابع آب این استان را از میزان بارندگی به‌صورت حجمی سالانه 455 میلی‌متر درنظر بگریم حجم آن چیزی حدود 13 میلیارد و 500 میلیون مترمکعب است، افزود: همه‌ساله بخش عمده این میزان منابع آبی تبخیر می‌شود که درنهایت حدود هفت میلیارد مترمکعب آن به‌صورت رواناب باقی می‌ماند.

کامران خرم گفت: همه‌ساله از میزان کل بارندگی‌ها حدود یک میلیارد و 200 میلیون مترمکعب در زمین نفوذ می‌کند و آن چیزی که به‌عنوان جریان آب سطحی در رودخانه‌های استان جریان دارد، در حدود پنج میلیارد مترمکعب بوده که از این میزان نیز حدود پنج میلیارد مترمکعب قابل مدیریت و حدود یک میلیارد و 200 میلیون مترمکعب قابل برنامه‌ریزی است.

      تصویر هوایی از مزارع کردستان

* بارش‌ها کم اما به‌موقع بود

معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی کردستان نیز در این ارتباط اظهار کرد: در چند سال اخیر برنامه‌ریزی لازم جهت کشت به‌موقع محصولات زراعی و به‌ویژه کشت محصولات پاییزه شامل گندم، جو و کلزا صورت می‌گیرد و در سال زراعی جاری حدود 95 درصد کشت قبل از بارندگی‌های مؤثر پاییزه صورت گرفت و با توجه به آنکه میزان بارندگی و زمان وقوع بارندگی به‌موقع بود، وضعیت سبز نسبت به سنوات قبل مناسب‌تر است.

محمدفرید سپری اضافه کرد: از طریق تهیه دستورالعمل کشت محصولات زراعی پاییزه، ابلاغ به‌موقع آن و بسیج تمام امکانات و نیروهای فنی، تدارک نهاده‌های مورد نیاز (بذر، سم و کود) اطلاع‌رسانی از طریق رسانه‌ها، ارسال پیام کوتاه، توزیع تراکت و اطلاعیه، استفاده از پتانسیل کارشناسان پهنه و کارگاه‌های آموزشی برگزار شده و ویدیوکنفرانس با حضور مدیران، اداره تولیدات گیاهی شهرستان‌ها و نیروهای فنی به بهترین نحو انجام گرفت.

وی یادآور شد: طی سال زراعی جاری در بعضی از نقاط شهرستان سقز نخستین بارندگی مؤثر نبود و با توجه به آنکه بارندگی بعدی چند روز فاصله داشت، بذور کشت‌شده جوانه زده، درصدی از بذور جوانه‌زده استقرار پیدا نکرده و باعث بروز برخی تلفات در این نقاط شده است.

معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی کردستان با اشاره به پیش‌بینی‌های هواشناسی مبنی بر احتمال کاهش بارندگی‌های زمستانه در این استان، گفت: درصورتی ‌که پوشش برف کامل در زمستان وجود نداشته و برودت هوا نیز شدید باشد، کشت‌های پاییزه در مناطق سرد و مرتفع استان با خطر سرمازدگی و یخ‌زدگی مواجه می‌شوند.

سپری درخصوص راهکارهای جلوگیری از بروز خسارت به مزارع در شرایط پیش‌بینی‌شده افزود: شاید تغذیه متعادل، مصرف بهینه انواع کودها و همچنین بعضی از مواد شیمیایی جاذب‌الرطوبه و جلوگیری‌کننده از سرما و یخ‌زدگی در سطوح کوچک، مؤثر باشد؛ اما در سطح وسیع کارآیی چندانی ندارد.

وی تأکید کرد: اما بعد از فصل زمستان و هم‌زمان با رشد مجدد زراعت، می‌توان با اقداماتی ازجمله تغذیه و کنترل علف‌های هرز تا حدی آثار خسارات واردشده در فصل زمستان را جبران کرد.

سپری گفت: در سال زراعی جاری 618 هزار و 232 هکتار از مزارع کردستان زیر کشت پاییزه رفته که شامل یک‌هزار و 112 هکتار کلزا، 32 هزار و 450 هکتار گندم آبی، 558 هزار هکتار گندم دیم، پنج هزار و 112 هکتار جو آبی، 26 هزار هکتار جو دیم و 670 هکتار علوفه دیم شامل ماشک و خلر است.

کردستان با داشتن بیش از یک میلیون و 220 هزار هکتار زمین قابل کشت مرغوب و مستعد دیم و آبی، یکی از قطب‌های تولید محصولات کشاورزی بوده و دارای 43 هزار هکتار باغ است که سالانه 330 هزار تُن انواع محصول در آن تولید و برداشت می‌شود.

میزان کل تولیدات استان کردستان سه میلیون تُن انواع محصول است که وزارت کشاورزی درنظر دارد با توسعه فعالیت‌های مختلف، این میزان را در سنوات آینده با افزایش اراضی آبی به حدود پنج میلیون تُن برساند.